مقدمه

جاسوسى اصولا به منظور شناسایى دشمن انجام مى شود و اخبار مربوط به دشمن که به وسیله جاسوسان حرفه اى جمع آورى مى شود،به اطلاعات سرى مرسوم است. به بیان دیگر جمع آورى اطلاعات پنهانى با استفاده از ترفند و فریب را جاسوسى گویند. جاسوسى قدیمى ترین شیوه جمع آورى اطلاعات سرى است. جاسوسى از همان ابتداى تاریخ ثبت شده بشر، بخشى از امور سیاسى و نظامى بوده اما سیستم مدرن جاسوسى در جریان جنگ جهانى دوم (1945-1939) و دوره پس از آن معروف به جنگ سرد (1991-1945) شکل گرفت. در جریان جنگ جهانى دوم، جاسوسى توسط کشورهایى که مستقیما با یکدیگر در حال نبرد بودند یعنى بریتانیا، فرانسه، روسیه و ایالات متحده آمریکا از یک طرف و آلمان ژاپن و ایتالیا از طرف دیگر به کار گرفته مى شد. در دوره جنگ سرد، جاسوسى توسط دو ابر قدرت یعنى ایالات متحده امریکا و اتحاد شوروى استفاده مى شد. این دو ابر قدرت هرگز وارد جنگ فیزیکى و عینى یا جنگ «گرم» با یکدیگر نشدند، بلکه قریب به نیم قرن، آنها به جنگ روانى با یکدیگر ادامه دادند و در این میان جاسوسان هر دو طرف مشغول فعالیت بودند و این دو ابر قدرت پیوسته یکدیگر را به جاسوسى مدرن براى دست اندازى بر جهان متهم مى کردند. یکى از نتایج این جنگ «گرم» و «سرد» که بیش از شصت سال به طول انجامید، پیدایش یک سیستم مدرن و کاملا پیشرفته جاسوسى، شامل سازمان هاى سرى در سراسر جهان است. بریتانیا، فرانسه، اسرائیل، روسیه از جمله کشورهایى هستند که داراى گسترده ترین جامعه ها و تشکیلات اطلاعاتى مى باشند، اما ایالات متحده آمریکا فعلا داراى بزرگ ترین و گسترده ترین سازمان و تشکیلات اطلاعاتى و جاسوسى است.

ابزارهاى جامعه اطلاعاتى

جامعه اطلاعاتى ایالات متحده آمریکا از 13 سازمان جاسوسى جداگانه فدرال تشکیل شده که معروف ترین آنها عبارتند از :مرکز تحقیقات فدرال (اف. بى.آى.) ، سازمان امنیت ملى ( ان. اس. آ.) و سازمان اطلاعات مرکزى(سیا).

- ستاد اف. بى. آى. در واشنگتن. دى. سى. قرار دارد و مسئول شناسایى و مقابله با فعالیت هاى جاسوسى خارجى در داخل ایالات متحده آمریکا است.اهمیت این سازمان به حدى بالاست که عوامل اف. بى. آى. توانستند در نهایت جاسوس بودن استانیسلاو گوسف را کشف و او را دستگیر کردند. در ژانویه سال 2001، اف. بى. آى. حدود 11400 عامل ویژه و 16000 پرسنل پشتیبانى استخدام کرد. بودجه این سازمان براى سال مالى 2001، مبلغ 3/57 میلیارد دلار بود.

- سازمان امنیت ملى که مقر اصلى آن در فورت مید واقع در مریلند است، خود را سازمان رمز شناسى کشور مى داند و فعالیت هاى کاملا ویژه و تخصصى هماهنگ سازى و جهت دهى براى حفاظت از سیستم هاى اطلاعاتى آمریکا را انجام مى دهد و اخبار اطلاعات خارجى را تهیه و تولید مى کند. به عبارت دیگر، سازمان امنیت ملى داراى دو مأموریت اصلى است. اول اینکه ترتیبى دهد که اطلاعات سرى آمریکا همچنان پنهان بماند، دوم اینکه اطلاعات خارجى سرى را که به وسیله دستگاه هاى الکترو مغناطیسى مثل تلفن و رایانه ارسال مى شود، جمع آورى کند و چون بیشتر اطلاعات خارجى به صورت رمز گذارى شده مخابره مى شود، لذا سازمان امنیت ملى، مسئولیت رمز گشایى ( کد شکنى) از این اطلاعات و نیز رمز گذارى( کد سازى) اطلاعات سرى آمریکا را هم به عهده دارد. سازمان امنیت ملى، سرى ترین سازمان در جامعه اطلاعاتى آمریکاست و به حدى سرى است که خودى ها مى گویند باید حروف رمزى به معنى " چنین سازمانى وجود ندارد" یا " هرگز هیچ چیزى نگو» ابداع شود. تعداد کارکنان سازمان امنیت ملى یک راز ملى است، اما کارشناسان امنیتى تخمین مى زنند که این سازمان حدود 100 هزار نفر پرسنل در سطح جهان در استخدام دارد. بودجه سازمان امنیت ملى کاملا محرمانه نگهدارى مى شود.

- سیا، سازمان سرى مسئول انجام عملیات جاسوسى در خارج از مرزهاى آمریکاست. کارشناسان امنیتى تخمین مى زنند که سازمان سیا حدود20 هزار نفر در سطح جهان پرسنل دارد و بودجه عملیات آن حدود 30 میلیارد دلار در سال است.

افسران اطلاعاتى: فعالیت جاسوسى سیا مثل یک فعالیت تجارى اما با سیاست ها و مقررات خاص شرکت خود انجام مى شود. افسران اطلاعاتى سیا که به افسران هادى هم موسوم اند، مدیران مسئول عملیات جاسوسى روزمره در کشور متخاصم محسوب مى شوند. وظیفه اصلى آنها جذب ، آموزش و کنترل عوامل مخفى است که بخش اعظم جاسوسى عملى را انجام مى دهند. تمام افسران اطلاعاتى سیا باید شهروندان آمریکایى باشند و اکثر آنها مرد و داراى تجربه نظامى هستند. آنها حداقل یک سال دوره آموزشى را در مراکز آموزشى سیا که به «مزرعه» موسوم هستند و جایگاه اصلى آنها در کمپ پیرى در ویلیامز بورگ ویرجینیا قرار دارد، طى کردند. این افسران جدید اطلاعاتى پس از فارغ التحصیل شدن، به ایستگاه هاى خود بر مى گردند. تعدادى از آنها در ایالات متحده آمریکا مستقر مى شوند و به جذب عوامل سرى که در استخدام سفارتخانه ها یا کنسولگرى هاى خارجى در شهرهاى آمریکا هستند، مى پردازند، اما اکثر افسران اطلاعاتى سیا در کشورهاى متخاصم در آن سوى مرزهاى آمریکا مستقر هستند. جاسوسى در هر جایى که انجام شود، عملى غیر قانونى است. افسران اطلاعاتى سیا در هر جایى که در بیرون از مرزها مستقر باشند، در واقع مشغول انجام عملیات غیر قانونى هستند. در واقع آن ها پنهانى و با پوشش عمل کنند. به همین دلیل است که اکثر افسران با یک پوشش یا هویت رسمى به عنوان کارمند دولت آمریکا عمل مى نمایند که به این وسیله، دلیل قانونى براى زندگى و کار در کشور متخاصم دارند. اکثر پوشش هاى رسمى، سمت هایى در سفارت یا کنسولگرى آمریکا است. این پوشش رسمى همچنین مصونیت دیپلماتیک براى این افسران به وجود مى آورد که چنانچه در حین فعالیت جاسوسى کشف و شناسایى شوند، از مجازات مصون خواهند بود. داشتن مصونیت دیپلماتیک سبب مى شود که افسرى که به اتهام جاسوسى دستگیر شده، زندانى نشود. در عوض، این افسر به عنوان عنصر نا مطلوب به کشور متبوع عودت داده مى شود. عنصر نا مطلوب به این معنا ست که دیگر در کشور میزبان، جایى براى او وجود نخواهد داشت. ایالات متحده آمریکا همین کار را در مورد افسران اطلاعاتى کشورهاى دیگر که در داخل مرزهاى آمریکا به جاسوسى پردازند، انجام مى دهد. بعضى افسران اطلاعاتى با یک پوشش غیر رسمى فعالیت مى کنند. این افسران خطر دایمى دستگیر و مجازات شدن را در پیش دارند، زیرا یک پوشش دایمى، مصونیت دیپلماتیک براى آنها ایجاد نمى کند. اکثر افسران داراى پوشش غیر رسمى به عنوان تاجر خصوصى اهل آمریکا فعالیت مى کنند که این امر احتمال روبرو شدن آنها با عوامل اطلاعاتى را در جامعه تجارى کشور متخاصم به شدت افزایش مى دهد. مسئولیت اصلى یک افسر اطلاعاتى، یافتن عوامل بالقوه و جذب و استخدام آنها به عنوان جاسوس است. جذب یک عامل اطلاعاتى، کارى وقت گیر است و به شکیبایى و مهارت هاى شخصى فوق العاده اى احتیاج دارد. چنین کارى به مهارت هاى شکار گرى هم احتیاج دارد. بعد از آشنا شدن با یک عامل اطلاعاتى بالقوه، افسر مورد نظر باید براى دوست شدن با چنین شخصى به سختى تلاش کند و سعى کند آنچه را این شخص دوست دارد و دوست ندارد، ضعف ها و نقاط قوت و مشکلات و نیازهاى او را با دقت کشف و شناسایى کند. این افسر همچنین باید اعتماد این شخص را به خود جلب کند و در حال انجام این کارها باید پیوسته یک بازى موش و گربه انجام دهد و بداند که دقیقا چه موقع و چگونه مقاصد وافعى خود را به این شکار بفهماند و در عین حال او را بیمناک و مشکوک نکند. تمام این کارها هفته ها، ماه ها و حتى سالها وقت احتیاج دارد. خلاصه این که افسر در نهایت باید پنهان کارى را کنار بگذارد و علنا به این عامل اطلاعاتى پیشنهاد کند که از وفادارى خود به سازمان اطلاعاتى متبوع صرفنظر کرده، به جاسوسى براى ایالات متحده آمریکا بپردازد.

عوامل سرى: عوامل سرى سیا رسما توسط سیا استخدام نمى شوند، بلکه سیا پول به آنها مى پردازد تا اسرارى درباره ارتش، اقتصاد و دولت متبوع خود جمع آورى و این اسرار را به افسران سیا که آنها را جذب کرده اند، گزارش کنند. چون عوامل سرى در واقع خودى هستند یعنى شهروندان کشور میزبان هستند لذا از موقعیت بسیار خوبى براى جمع آورى اطلاعات سرى نسبت به افسران اطلاعاتى برخوردارند.آنها در عین حال در یک موقعیت خطرناک هم قرار دارند. عوامل سرى باید بدون داشتن مصونیت دیپلماتیک فعالیت کنند و با جاسوسى براى دشمن، به کشور خود خیانت کنند. آنها که به خیانتکار و مزدور معروف هستند، چنانچه کشف و شناسایى شوند، با نهایت خشونت با آنها برخورد مى شود و بعضى از آنها اعدام مى شوند. بیشتر عوامل سرى، کارکنان عالى رتبه دولت کشور متخاصم هستند. بعضى از آنها افسران اطلاعاتى کشورمتخاصم هستند.آنها طبق وظیفه خود دلیل موجه دارند با مقامات دولت خود و دیگر منابع بالقوه اطلاعاتى، ملاقات و معاشرت داشته باشند. بعضى دیگر از عوامل سرى، کارکنان دون پایه دولتى مثل راننده، منشى، دربان و دیده بان و شبگرد هستند این جاسوسان دون پایه، این مزیت را دارند که نسبتا نادیدنى و غیر قابل شناسایى هستند و احتمال شناسایى آنها به اتهام جاسوسى نسبت به همتاهاى بلند پایه خود به اتهام جاسوسى کمتر است. مسأله استفاده از فشار هم در جاسوسى مطرح است. افسران اطلاعاتى سعى دارند عواملى را جذب کنند که مایل به فروختن اخبار سرى به آنها باشند. جاسوس هایى که خودشان مایل به این کار باشند، وفادارتر از جاسوسانى هستند که با زور جذب مى شوند. اما گاهى افسران به استفاده از اعمال فشار هم متوسل مى شوند تا خلاصه جاسوس بالقوه را در تنگنا قرار داده و مایل به همکارى کنند. این فرآیند هنگامى شروع مى شود که یک افسر اطلاعاتى ، نقطه ضعفى در یک عامل جاسوسى بالقوه پیدا مى کند. پات واتسون، رییس سابق اطلاعات اف. بى. آى. مى گفت"وقتى که یک روسى به ایالات متحده آمریکا مى آید، ما بلافاصله سعى مى کنیم او را براى جذب و خریدارى مورد بررسى قرار دهیم. از او هر چیزى بدست آید که نشان دهد که او مشکلى دارد، ما سعى مى کنیم از آن استفاده کنیم." انواع مشکلاتى که براى این دسته از افراد به وجود مى آورند شامل سکس یا پول است که این عاملان بالقوه را در برابر حق السکوت آسیب پذیر مى کند. بعضى از آنها براى عکس بردارى سرى در لحظه دریافت پول از یک افسر اطلاعاتى یا همراه با یک فاحشه تدارک دیده شده اند. آنگاه عکس ها به خود این افراد نشان داده مى شوند و به آنها گفته شود اگر همکارى نکنند، این عکس ها به کارفرمایان و خانواده هاى آنها نشان داده خواهند شد.

اطلاعات فنى : تصاویر جمع آورى شده توسط ماهواره جاسوسى برفراز رودونگ نمونه اى از اطلاعات فنى به شمار مى رود که عبارت از اطلاعات جمع آورى شده با استفاده از آخرین فن آورى به جاى عوامل انسانى است. اهمیت اطلاعات فنى در جریان سال هاى جنگ سرد به شدت افزایش یافت. اتحاد شوروى نهایت تلاش را به کار مى برد تا تمام اخبار و اطلاعات مربوط به خود را از حریف اصلى یعنى ایالات متحده آمریکا مخفى نگه دارد.منابع آشکار سنتى اخبار و اطلاعات مثل روزنامه ها و رادیو و تلویزیون به شدت از سوى دولت کنترل مى شود و هرگونه تحرکات معدود آمریکاییانى که اجازه مى یافتند از اتحاد شوروى دیدن کنند، با دقت زیر نظر گرفته مى شد. آمریکا هم ناچار بود براى دزدیدن اسرار شوروى، راه درازى را طى کند. سیا شبکه گسترده اى از افسران اطلاعاتى و عاملان سرى موسوم به هیومینت تشکیل داده بود و سیا، سازمان امنیت ملى و دیگر اعضاى جامعه اطلاعاتى آمریکا پیوسته دست اندر کار وسایل فنى پیشرفته اى به نام اطلاعات فنى براى جمع آورى اطلاعات از فواصل دورتر بودند.اجزاى اطلاعات فنى شامل ماهواره هاى جاسوسى، هواپیماهاى جاسوسى با سر نشین و بى سرنشین و ایستگاه هاى شنود مستقر در خشکى و دریا است. استفاده از وسایل فنى براى جمع آورى اطلاعات تصویرى، به اطلاعات تصویرى موسوم است از جمله شناسایى هوایى عبارت از جمع آورى اطلاعات تصویرى از هواپیماى جنگى است. بعضى موارد شناسایى هوایى در واقع در جریان جنگ داخلى آمریکا انجام گرفت. در سال 1862، ارتش متحد ژنرال مک للان از بالن هاى پر از هواى داغ براى انجام جاسوسى بر فراز مواضع ارتش کنفدرال در جریان سلسله نبردهاى معروف به محاصره ریچموند استفاده مى کرد. این کار، یک فعالیت بسیار سخت با استفاده از دوربین هاى بزرگ وسنگین بود که در سبدهاى بالن براى گرفتن عکس از مواضع دشمن نصب مى شد. کیفیت این عکس ها بسیار پایین بود.سلک از موفق ترین هواپیماهاى جاسوسى یو- 2 بود. بال هاى عظیم این هواپیما که 103 فوت (30/9 متر)طول داشت و سلکى فوق العاده آنها که فقط 40000 پوند( 18000 کیلو گرم) وزن داشتند، به آنها امکان مى داد تا در ارتفاع بیش از 70000 پایى (21/212 مترى) پرواز کنند.در همان زمان که یو-2 براى انجام مأموریت هاى شناسایى هوایى در اواخر دهه 1950 در حال پرواز بود، ماهواره هاى جاسوسى مجهز به دوربین براى شناسایى فضایى ابداع شد. انجام این کار، به عهده اداره شناسایى ملى (ان.آر. أ.) از سازمان هاى متعلق به وزارت دفاع آمریکاست. ان. آر. أ. مسوءول تحقیق، توسعه، تولید و عملیات روزمره ماهواره هاى جاسوسى است.

سفینه هاى هوانورد: در فاصله نزدیک تر به زمین، نوع جدیدى از هواپیماى جاسوسى براى جمع آورى اطلاعات تصویرى مورد استفاده قرار مى گیرد. سفینه هاى هوانورد بى سر نشین (یو.آ. وى.) که به زنبور هم موسوم اند، هواپیماهاى بدون خلبانى هستند که توسط تکنیسین هاى مستقر بر روى زمین با استفاده ازدستگاهاى کنترل از راه دور هدایت مى شوند. بعضى از سفینه هاى هوانورد بى سرنشین مى توانند هر بار تا مدت 24 ساعت بدون حرکت بر فراز اهداف مورد نظر بمانند و در همان حال جریان پیوسته اى از تصاویر الکترونیکى- چشمى را از طریق تقویت ماهواره اى به زمین ارسال کنند. سفینه هاى هوانورد بى سرنشین داراى دو برترى مشخص بر ماهواره هاى جاسوسى و هواپیماهاى جاسوسى سرنشین دار هستند: تهیه آنها نسبتا ارزان و هرکدام حدود 10 میلیون دلار است و هیچ خطرى هم در بر ندارد.دو سفینه هوانورد بى سرنشین که در حال حاضر مورد استفاده هستند، دارک استار و پریداتور نام دارند. سفینه هاى هوانورد بى سرنشین دیگرى هم اکنون در دست ساخت و آزمایش است. یکى از آنها که عقاب جهان پیما (گلوبال هاوک) نام دارد، براى پرواز در ارتفاعات بیشتر از 60000 پا (18/288 متر) طراحى شده است و مى تواند به مدت بیش از 24 ساعت در هر زمان، بر فراز هدف مورد نظر توقف نماید.

ریز سفینه ها: تعدادى سفینه هوانورد بى سرنشین نیز هم اکنون در دست ساخت است. چنانچه این سفینه هاى هوانورد بى سرنشین بتوانند طبق طراحى خود عمل کنند، مى توانند تجهیزات اطلاعات تصویرى در یک سطح جدید و شگفت انگیز حمل کنند. یکى از این ریز سفینه هاى هوانورد بى سرنشین، روبوفلاى است که توسط یک تیم تحقیقاتى در دانشگاه برکلى کالیفرنیا در دست ساخت است. یک سازمان دولتى به نام داریا ( سازمان پروژه هاى تحقیقاتى پیشرفته دفاعى) 2/5 میلیون دلار بودجه به این پروژه تحقیق اختصاص داده و پیش بینى کرده است که تا سال 2004 آن را تکمیل و راه اندازى کند. طبق طرح ها، روبوفلاى باید داراى جثه و وزن یک مگس باشد، اما بر خلاف مگس، داراى دو جفت بال و تنها یک چشم و یک شاخه حس گر براى ضبط تصاویر الکترونیکى- چشمى است. بدن آن از فولاد ضد زنگ به نازکى کاغذ و بال هاى آن از ماده اى شبیه به پلاستیک به نام مالاریا ساخته خواهد شد. این دستگاه به جاى موتور یا باطرى، به وسیله دستگاه بسیار کوچکى به نام پیزو الکترونیک که از خورشید نیرو مى گیرد، حرکت خواهد کرد. این دستگاه دو جفت بال روبوفلاى را 180 بار در هر ثانیه به ارتعاش در مى آورد. چنانچه روبوفلاى بتواند ساخته و راه اندازى شود، انسان ها یاد مى گیرند که پرواز حشرات را به طور مصنوعى شبیه سازى و تقلید کنند. این روش که از اهداف اصلى ابداع روبوفلاى است، از بیومتریک، یکى از رشته هاى علوم حاصل شده که در آن دانشمندان روى مهندسى کارکردهاى طبیعت، کار و تحقیق مى کنند، آنها کار را با بررسى خود مگس زنده و ترکیب ساختمان بدن و حرکات آن آغازکنند و تمام اجزاى بدن پیشه را تا سلول هاى ذره بینى تشکیل دهنده آن مورد بررسى دقیق قرار مى دهند. آنها امیدوارند در نتیجه این تحقیقات پى ببرند که مگس چگونه پرواز مى کند تا بتوانند پرواز این حشره را با استفاده از قطعات مصنوعى عملا شبیه سازى کنند.

اطلاعات مخابراتى: اطلاعات مخابراتى طبق تعریف سازمان امنیت ملى، عبارت از ارتباطات خارجى توسط کسى غیر از گیرنده مورد نظر. سازمان امنیت ملى مسوءول تفسیر و تحلیل اطلاعات مخابراتى براى شناسایى هر گونه تهدیدهاى بالقوه براى امنیت ملى آمریکاست.اطلاعات مخابراتى هم مانند اطلاعات تصویرى تماما به ماهواره هاى وابسته است. همان ماهواره هاى جاسوسى که تصاویر را تولید مى کند، انتقال بى سیم داده هاى تلفنى و رایانه اى را رهگیرى کرده، آنها را به ایستگاه هاى زمینى براى تحلیل بر روى زمین مخابره مى کنند. به عنوان مثال، دلالان مواد مخدر در کلمبیا و ایالات متحده آمریکا، یک معامله مواد مخدر به وسیله موبایل انجام مى دهند که در همین حال ممکن است طرح هاى آنها شنود شده و براى عوامل جاسوسى مخابراتى ایالات متحده آمریکا فرستاده شود، سپس آنها از این اطلاعات سرى رهگیرى مواد مخدر هنگامى که از کلمبیا وارد آمریکا مى شود، استفاده مى کنند. این شنودها به وسیله انتشار میکروویو امکان پذیر مى شود. مکالمات تلفن موبایل شامل سیگنال هاى رادیویى است که به وسیله ایستگاه هاى میکروویو تقویت و ارسال شوند. این سیگنال هاى رادیویى در امتداد خط مستقیم حرکت مى کنند. اگر زمین مسطح بود. این امواج مى توانستند مستقیما به هر نقطه از زمین ارسال شوند، اما به دلیل کروى بودن زمین، سیگنال هاى رادیویى باید از ایستگاهى به ایستگاه دیگر در روى سطح کروى زمین ارسال شوند. مکالمات تلفنى راه دور ممکن است به ده ها ایستگاه از این نوع براى انتقال مکالمات از یک قاره به شخصى که در قاره دیگر است، احتیاج داشته باشند. هر ایستگاه فقط بخش کوچکى از این سیگنال را که به آن مى رسد، دریافت مى کند و آن را به ایستگاه بعدى ارسال مى کند. بقیه سیگنال یعنى بخش استفاده نشده آن در آسمان پخش مى شود و به فضا مى رود و در آنجا ماهواره ها مى توانند این میکروویو را رهگیرى کنند و آن را به اطلاعات سرى تبدیل کنند.

دستگاه ایکلون:ایکلون یک نام رمزى براى یک شبکه تجسسى جهانى است که توسط سازمان امنیت ملى و شرکاى اطلاعاتى آْن در بریتانیا، استرالیا، کانادا و زلاندنو اجرا مى شود. هدف ایکلون، فراهم کردن دسترسى به تمام ارتباطات الکترونیکى جهان براى کشورهاى شریک است. ایکلون به یک جارو برقى بزرگ تشبیه شده است که بى وقفه کوچک ترین مورد اخبار الکترونیکى جهان را مى بلعد. ایکلون ابر رایانه ها را در حداقل هفت سایت در نقاط مختلف جهان به هم وصل مى کند اطلاعات ارسالى از ماهواره هاى جاسوسى را دریافت، تحلیل و دسته بندى مى کنند. ماهواره ها این اطلاعات را از طریق میکروویو پخش شده در فضا جمع آورى مى کنند. به علاوه، هواپیماهاى نظامى ویژه که به دستگاه هاى جمع آورى ارتباطات الکترونیکى مجهز هستند، پیوسته در هوا پرواز مى کنند و تمام سایت هاى زمینى جهان طورى طراحى شده اند که همین کار را انجام دهند. طبق گزارش ها ایکلون مى تواند در هر نیم ساعت یک میلیون مورد ارتباط را در سراسر جهان رهگیرى و شنود کند.گفته مى شود ایکلون قادر است هر پیام واحد پست الکترونیکى و مکالمه تلفنى در جهان را شنود کند. حجم مکالمات تلفنى ماهواره اى تنها در خاورمیانه به میلیون ها مورد مى رسد. جان گانون معاون سازمان سیا مى گوید انقلاب در فن آورى اطلاعات، دسترسى ما را به منابع افزایش داده و توانایى ما را در ارایه سریع اطلاعات بالا برده است، اما در عین حال کار ما را سخت تر کرده است، زیرا ما دائما به وسیله اطلاعات داراى کیفیت، ارزش و عمق بسیار متفاوت، بمباران مى شویم.

فرآیند اطلاعاتى و جاسوسى

بعد از آنکه اطلاعات جمع آورى شد، کارشناسان اخبار رسیده را تحلیل و ارزشیابى مى کنند و به نتیجه گیرى هایى مى رسند و این نتیجه گیرى ها را به صورت یک محصول اطلاعاتى تکمیل شده به مصرف کنندگان عرضه مى کنند.در جامعه اطلاعاتى ، مصرف کننده به سیاست گذاران کلیدى اطلاق مى شود. اینها شامل رییس جمهور و اعضاى کلیدى کنگره که مسئولیت اداره دولت را به عهده دارند و نیز فرماندهان ارشد کلیدى نظامى هستند.

تحلیل اطلاعات تصویرى: تحلیل گران، گزارش هاى خود را با تمام مطالب جمع آورى شده از تصاویر ماهواره اى، دست نوشته مکالمات تلفنى رهگیرى شده، پیام هاى پست الکترونیکى، گزارش هاى دولت هاى خارجى، گزارش هاى روزنامه ها و منابع دیگر، با هم ترکیب کنند اما قبل از اینکه تحلیل گران اطلاعاتى بتوانند از مطالب خام و اولیه استفاده کنند، بعضى از این مطالب باید تبدیل شود.اولین کاربرد شناخته شده رمزها براى انتقال اطلاعات سرى به وسیله ساکنان اسپارت در قرن پنجم پیش از میلاد در جنگ شان علیه یونانى هاى دیگر انجام گرفت. مردم اسپارت، نوار باریکى از چرم را دور یک چوب بلند داراى قطر مشخص مى پیچیدند، سپس پیام رمزى را امتداد طول این چوب نوشتند. بعد نوار را باز مى کردند و آن را براى حمل، لوله مى کردند. گیرنده پیام، نوار را باز مى کرد و دوباره آن را دور چوب دیگرى که دقیقا داراى همان قطر چوب مبدأ بود، مى پیچاند. دراین موقع بود که حروف وشماره هاى موجود در پیام مرتب مى شدند و معنى پیدا مى کردند. این رمز به اسکایتیل اسپارتى ها معروف شد اما رمز نگارى کلید خصوصى، علم ارسال و دریافت پیام هاى سرى را متحول کرد. با استفاده از رمز نگارى کلید خصوصى، فقط گیرنده به نرم افزار رمز گشایى و کلید رمز گشایى سرى که رمز پیام فرستنده را مى گشاید، دسترسى دارد و معناى این سخن آن است که اگر رایانه و نرم افزار مناسب در اختیار داشته باشد، مى تواند یک رمز واقعا نا گشودنى درست کند. رمز نگارى کلید خصوصى، علاوه بر دشوار کردن کار متخصصان کشف رمز و سازمان هاى انتظامى، کار تحلیل گران اطلاعاتى را مشکل تر کرده است. هرچه پیام هاى سرى تر بیشتر مخفى بماند، تحلیل گران، اطلاعات کمترى براى تحلیل در اختیار خواهند داشت. ذهن یک تحلیل گر اطلاعاتى مدرن، شبیه به ذهن یک دانشمند عمل مى کند. هر دوى آنها از رویه علمى استفاده کرده و فرضیات و نظریاتى را بر پایه بررسى مدون شواهد ارائه مى دهند. همچنان هر دو مى کوشند دید بازى داشته باشند و همواره درجه اى از تردید را نسبت به نتیجه گیرى هاى خود حفظ کنند، آنها را آزمایش کرده و در صورت لزوم آنها را تغییر دهند. تحلیل گران اطلاعاتى طورى آموزش مى بینند که نتیجه گیرى هاى خود را قاطعانه اعلام کنند و در همان حال تردیدهاى خود را هم با همان قاطعیت بیان کنند. آنها باید در مورد نتیجه گیرى هاى خود صداقت داشته باشند، به این معنى که نباید دچار خود خواهى شوند. خود خواهى که دست کم گرفتن دیگران است. به سوئ داورى و خودفریبى منجرشود.

اطلاعات منبع آشکار: اطلاعات جمع آورى شده توسط جاسوس ها (اطلاعات انسانى) و وسایل فنى سرى مثل ماهواره ها و میکروفون هاى جاسوسى(اطلاعات فنى) حدود 20 درصد اطلاعات جمع آورى شده براى گزارش هاى اطلاعاتى را تشکیل مى دهند. 80 درصد باقیمانده، از اطلاعات منبع آشکار اطلاعاتى که در دسترس همگان قرار دارد، تشکیل مى شود.منابع آشکار شامل اخبار جمع آورى شده توسط رسانه ها مثل گزارش هاى روزنامه ها و اخبار رادیو و تلویزیون و مقالات فنى منتشر شده در نشریات و بر روى اینترنت است. این اطلاعات شامل منابع مرجع عمومى مثل نقشه، دفترچه تلفن و برنامه هاى آموزشى و اطلاعات دولتى مثل داده هاى سرشمارى، پیش بینى هاى کشاورزى و سوابق محموله هاى راه آهن مى گردد. اطلاعات منابع آشکار در پیگیرى تحولات متغیر سیاسى در جهان بسیار سودمند است. در دولت یک کشور حریف، چه اتفاقاتى در حال وقوع است. وضعیت سلامت رهبر آن کشور چگونه است؟ سطح مخالفت با این رهبر در آن کشور تا چه حد است؟ آیا طرح هاى دیگرى براى یک جنگ داخلى وجود دارد؟ آیا طرح هایى براى سرنگونى نظامى آن دولت وجود دارد؟ آیا امکان به قتل رساندن رییس جمهورى آن وجود دارد؟ سازمان هاى اطلاعاتى با زیر نظر گرفتن لحظه به لحظه و دقیق منابع آشکار مى توانند به پرسش هایى از این قبیل پاسخ دهند.منابع اطلاعات آشکار، منابع سرى نیست و با دقت هم از آنها محافظت نمى شود. با این حال، این منابع مى توانند اطلاعات ارزشمندى را براى کسى مانند والتر لوى که مى داند چطور از آنها استفاده کند، به دست دهد.

گزارش هاى اطلاعاتى: بعضى از گزارش هاى اطلاعاتى ،خلاصه کوتاهى از رویدادهاى جارى جهان را در ارتباط با امنیّت ملى آمریکا ارایه مى دهند ،بدون اینکه به شرح کامل یک رویداد خاص بپردازند. بعضى دیگر مفصل بوده ،یک حادثه واحد را بطور عمیق مورد بررسى قرارمى دهند. بعضى گزارش هاى اطلاعاتى به رویدادهاى حساس ناگهانى مثل یک حمله تروریستى مى پردازند که ممکن است نیازمند اقدام فورى از جانب تصمیم گیران باشد . بعضى دیگر از این گزارش ها براى در جریان قرار دادن تصمیم گیران نسبت به شرایط مستمر ومعمول جهانى که بر امنیّت ملى تاثیر مى گزارند مثل وضعیت عرضه نفت جهان طراحى شده اند امّا تمام اطلاعات بر اساس معیارهاى مشخصى نوشته مى شوند که درجزوة آموزشى سیا براى تحلیل گران اطلاعاتى بیان شده است. دراینجا تعدادى از این ملاک ها را فهرست وار آورده ، سپس راجع به آنها توضیحات مختصرى ارایه دهیم.

- در گزارش هاى اطلاعاتى باید شناخت ودیدگاه ارایه شود، نه فقط مطالب و اخبار خام.

- فقط بخش کوچکى از اطلاعات خام جمع آورى شده عملا در یک گزارش اطلاعاتى درج مى شود.

- نباید فقط به ظاهر امور توجه شود. اطلاعات در یک گزارش اطلاعاتى باید با دقت تمام وارسى شود.

- یک گزارش اطلاعاتى حاوى چند نکته کلیدى است که هریک از آنها، از مطالب کوچک تر متعددى به دست آمده است.

- در یک گزارش اطلاعاتى به این واقعیت توجه مى شود که ما در جهانى زندگى مى کنیم که درآن،امورهمیشه آن طورکه به نظر مى رسند، نیست.

- گزارش هاى اطلاعاتى از مطالب خامى که ارایه مى شود، فراتررود و به استنباط و داورى مى رسد. گزارش هاى اطلاعاتى، تحولات و رویدادهاى آینده را پیش بینى مى کند.

- یک گزارش اطلاعاتى، یک شرح حال کامل نیست، بلکه تلاشى براى رسیدن به حقیقت امورى است که هرگز نمى توان آنها را به طور کامل دانست یا فهمید.

- بهترین گزارش اطلاعاتى مى تواند ارزیابى دقیقى از وضعیت ظاهرى اموردر لحظه مورد نظر با توجه به ناکامل بودن اطلاعات وتغییر شرایط موجود در آینده، به دست دهد.

گسترش روز افزون فن آورى اطلاعاتى ماهواره هاى جاسوسى، اطلاعات بسیار بیشتر از آنچه که بتوان تحلیل کرد، در اختیار تحلیل گران اطلاعاتى قرار داده است.مصرف کنندگان اطلاعات نیز با چنین معمایى روبه رو هستند. تنها در سال 1994 یعنى فقط ظرف یک سال سازمان سیا حدود 35000 گزارش اطلاعاتى منتشر کرد. جزوة گزارش نویسان اطلاعاتى سیا با اشاره به مصرف کنندة اطلاعات مدرن، اورا «یک خواننده پر مشغله توصیف مى کند که در واقع عجله دارد تا از خواندن باز ایستد». به این دلیل، مصرف کنندگان اطلاعات اکنون گزارش هاى کوتاه و مختصر را بر تحلیل هاى بلند ومفصل ترجیح مى دهند. بارز ترین نمونه این گزارش هاى مختصر، یک گزارش فوق سرى از سوى سیا موسوم به گزارش مختصر روزانه رییس جمهورى (پى.دى.بى.)است.هرروز صبح، رییس جمهورى و 12 نفر از مشاوران نزدیک او این گزارش را دریافت مى کنند.

پى.دى.بى. آنچه را که در محافل داخلى قدرت در کشورهاى مهم جهان اتفاق مى افتد، گزارش مى دهد. این گزارش همیشه به صورت مکتوب است اما بعضى از روساى جمهورى به شکل هاى دیگر هم آن را دریافت کرده اند.

رونالد ریگان پى.دى.بى. را روى نوار ویدیویى تماشا مى کرد.بعضى دیگر ازروساى جمهورى،این گزارش برایشان توسط یک افسر اطلاعاتى خوانده مى شد. گزارش هاى مختصر شفاهى به رییس جمهورى فرصت مى دهد تا مستقیماً به محتویات پى.دى.بى. پاسخ دهد و باز خورد فورى از سوى افسر مزبور دریافت کند.

تحلیل گرانى که اطلاعات جارى و به روز شده مثل پى.دى.بى. ارایه مى دهند ، به «بوچر» (قصاب) موسوم اند. آنها باید کار خود را سریع انجام دهند تا تازه بماند. آنها وقت اضافى ندارند. تحلیل گرانى که گزارش هاى اطلاعاتى بلند مدت ارایه مى دهند «بیکر» (نانوا) نام دارند. آنهاتوانند وقت بیشترى صرف کنند و کار خود را با دقت بیشترى انجام داده، آن را پخته و پالوده کنند تا نتایج مستدل ترى از آن به دست آید.

نانواها مسوءول تهیه گزارش هاى اطلاعاتى بلند مدت موسوم به برآوردهاى اطلاعاتى ملى(ان.آى.اى.) هستند. این گزارش ها به جهت گیرى هاى یک موضوع یا تحول مهم طى چند سال گذشته و پیش بینى جهت گیرى هاى آن در آینده توجه دارد. این گزارش ها عموما بر یک کشور خارجى، یا یک رهبر سیاسى یا مشکل جهانى مثل مقابله با گسترش سلاح هاى هسته اى تأکید مى ورزد.

تهیه برآورد اطلاعات ملى مى تواند از چند ماه تا یک سال و یا بیشتر وقت ببرد. گفته مى شود این برآوردها نمایان گر دیدگاه کل جامعه اطلاعاتى است. برآورد اطلاعات ملى بهترین محصولاتى تلقى شوند که اطلاعات مى تواند ارایه دهد.

به یک نمونه در این مورد توجه کنید:

در 7 دسامبر سال 1941، نیروهاى نظامى در ژاپن به ناوگان آمریکا در اقیانوس آرام که در بندر پرل هاربور در جزیره اواهو درهاوایى و اطراف آن مستقر بود، حمله کردند. آمریکا در آن تاریخ هنوز رسما به جنگ نپیوسته بود و این حمله نیروهاى آمریکایى را کاملا غافلگیر کرد. ایالات متحده آمریکا تلفات سنگینى را متحمل شد، و بخش اعظم ناوگان پاسیفیک منهدم گردید.

در نتیجه حمله غافلگیرانه به پرل هاربور، ایلات متحده آمریکا با تمام قوا علیه آلمان و ژاپن وارد جنگ شد. ژوزف جى، روچفورت، کاپیتان نیروى دریایى مسوءول بخش اطلاعات در پرل هاربور بود. او مى گفت که دلیل اصلى عدم آمادگى نیروهاى آمریکا، ناتوانى آنها در گشودن رمز ژاپنى ها بود. ارتش ژاپن، استفاده از یک رمز جدید را درست 6 روز قبل از این حادثه آغاز کرده بود و رمز شناسان آمریکایى هنوز نتوانسته بودند این رمز را بشکنند. اگر اطلاعات سرى آمریکا قادر مى شد پیام هاى ژاپنى ها را طى این 6 روز رهگیرى کند، در آن صورت نیروهاى آمریکایى ممکن بود پیشاپیش در مورد حمله به پرل هاربور مطلع شوند.این موفقیت اطلاعاتى براى ژاپن در حقیقت به معنى یک شکست براى ایالات متحده آمریکا بود.

نتیجه: شکست ها و موفقیت ها

على رغم پیشرفت هاى اعجاز انگیز در عرصه جاسوسى، ولى هنوز جوامع اطلاعاتى به شدت آسیب پذیرند.به چند نمونه در این باره توجه کنید:در طول سال هاى جنگ سرد، فقط دو کشور یعنى ایالات متحده آمریکا و اتحاد شوروى داراى سلاح هاى هسته اى بودند، اما در آغاز قرن بیست و یکم، تعداد کشورهاى داراى سلاح هسته اى احتمالا به 10 کشور بالغ مى شود. یک گزارش در 1999 به گنگره آمریکا تصریح کرده که تکثیر سلاح هاى هسته اى و گسترش آنها یک تهدید جدى براى آمریکا، نیروهاى نظامى آن کشور و براى منافع حیاتى آن در خارج است. این گزارش خواستار یک راهبرد جدید جاسوسى شده که هدف آن نه فقط پیشگیرى، بلکه مباررزه با تمام جنبه هاى تکثیر سلاح هاى هسته اى باشد.یک شکست دیگر: در 11 سپتامبر 2001، تروریست ها، هواپیماهاى کشورى را ربوده و به مرکز تجارت جهانى در نیویورک و ساختمان پنتاگون در واشنگتن. دى.سى. کوبیدند و هزاران نفر را به قتل رساندند. تروریست ها با سکونت در شهرهاى ایالات متحده آمریکا، ماه ها تدارک این حملات را دیده بودند، اما اطلاعات آمریکا هیچ گونه خبرى در مورد روش کار، برنامه زمان بندى یا محل حملات ارائه نداد. با این وصف نمى توان منکر موفقیت هاى دستگاه هاى اطلاعاتى شد.به عنوان مثال: خارجى ها مى توانستند به بازدید این دستگاه ها بیایند و آنها را تماشا کنند. مالکان این دستگاه ها فکرمى کردند که این دستگاه ها به حدى پیچیده هستند که هیچ کس نمى تواند فقط با نگاه کردن به آنها از سازو کارشان سر در بیاورد. آنها خبر از حافظه بسیار عجیب لوول نداشتند. لوول بعد از بازدید از یک دستگاه پارچه بافى اسکاتلندى، اطلاعات کافى آن را در مغز خود اندوخته کرد و سپس به یک جاى خلوتى دور از آن محل رفت و آنچه را در ذهن خود حفظ کرده بود، روى کاغذ رسم کرد، به طورى که این نقاشى، یک دستگاه پارچه بافى را به طور کامل نشان مى داد. لوول به بوستون بازگشت و با همکارى یک مکانیک توانست یکى از این طرح ها را عملى کند و به زودى دستگاه هایى از این نوع در آمریکا راه اندازى کرد که روزانه بالغ بر سى مایل (48 کیلو متر) پارچه تولید مى کردند.

جنگ الکترونیک Electronic warfare

مـیـدان جـنـگ الکـترونیک Battlefield Electronic و ابزارهاى جنگ الکترونیک Measures Electronic واژه هاى مترادفى هستند که معناى واحدى را افاده مى کنند، و آن به کارگیرى عـلوم کـاربـردى جـدیـد -بـه ویـژه عـلوم مـرتـبـط بـا حـوزه الکـتـرونـیک نظامى - در خدمت تـاکـتـیـکـهـاى تـهـاجـمى و تدافعى نظامى و نیز به کارگیرى این علوم براى مقابله با تدابیر الکترونیک دشمن و بى اثر ساختن آنها مى باشد. در این جنگ سیستم هاى زیر به کار گرفته مى شوند:

1. سیستم هاى نظامى هشدار دهنده و شناسایى :

هشدار و شناسایى دو ماءموریت مستقل اند.

(systems detection and warning military) مـاءمـوریـت سـیـسـتـم هـاى هـشـداردهـنـده جـلوگـیـرى از غـافلگیرى تاکتیکى است . و سیستم هاى شناسایى ماءموریت پیام رسانى دربـاره انـجـام یـا احـتـمـال انـجـام تـهـاجـم و مـیـزان نـزدیـکـى ، مـحـل اسـتـقـرار، حـجـم و نـوع فـعالیت و سلاح دشمن را به عهده دارند. اما ماءموریت هشدار، فـراگـیـرتـر از ایـن اسـت ؛ زیـرا عـلاوه بـر عـمـلیـات شـنـاسـایـى ، فـرآیـنـد تحلیل و اتخاذ تصمیم مناسب ، پس از دریافت اطلاعات لازم از انواع تجهیزات الکترونیک را نـیـز بـر عـهـده دارد. شـیـوه هـاى هـشـدار از گـذشـتـه تـا کـنـون دسـتـخـوش تـحـول فـراوان گـشـتـه اسـت . در جـنـگهاى قدیم از نیروهاى انسانى همچون دیدبان و از حیوانات براى شناسایى نزدیک نیروهاى دشمن استفاده مى شده است . در آستانه ورود به سـال 1914 م . اسـتـفـاده از دوربـیـن و تـلسـکـوپ و وسایل ارتباطى بى سیم و با سیم همچون ابزارهاى جنگى به صورت امرى عادى درآمد. در جـنـگ جـهـانـى یـکم نورافکن هاى شناسایى و مُنوّرها، به میزان بسیار گسترده اى به منظور مشاهده هواپیماها و نیروهاى مهاجم در شب به کار گرفته شد. چنانکه -در چارچوبى مـحـدودتـر- تجهیزات شنیدارى مجهز به آژیرهاى ویژه نیز براى تعیین موقعیت هواپیماها بـه کار گرفته شد. در جنگ جهانى دوم اختراعاتى با تکنیک پیشرفته تر مانند رادار و وسـایـل ارتـباطى بى سیم ، به ویژه در زمینه امواج با فرکانس بسیار بالا، وارد میدان شد. به کارگیرى این تجهیزات در برترى هوایى بریتانیا تاءثیرى تعیین کننده داشت . بـا ورود سـلاح اتـمـى در سـال 1945 م و تـکـثـیـر سـریـع آنها در سالهاى بعد و نیز پـیدایش موشک هاى قاره پیما، ابعاد جدیدى ظهور کرد که موجب افزایش توان غافلگیرى در جنگ شد. در این اوضاع و احوال بود که نیاز به سیستم هاى هشدار بهنگام نیز افزایش یـافـت . از ایـن رو، همه توان تلاشهاى علمى و فناورى در راستاى تاءمین نیازهاى نظامى بـه کـار گـرفته شد و در زمینه ساماندهى ، شناسایى و هشدار، به ویژه در ارتباط با هـواپـیـمـاهـاى جت و ملخدار، بالگرد ، زیردریایى ها، ماهواره ها و... تجهیزات متنوعى به ظهور رسید.

ایـن سـیـسـتـمـهـا ابـزارهـاى گوناگونى ، مثل تلویزیون ، لیزر، شناسایى مغناطیسى و شـنـیـدارى ، دسـتـگـاه هـاى شـنـاسایى مجهز به اشعه مادون قرمز، دستگاه هاى شناسایى پـرتـوهـاى اتـمـى و تـجـهـیـزات شـنـاسـایـى شـیمیایى را به کار مى گیرد. تجهیزات شناسایى شاهد تغییرات فراوانى بوده که مهم ترى نشان اینها است :

الف . تجهیزات شناسایى استفاده کننده از امواج الکترو مغناطیسى مانند امواج نور مرئى و امـواج نـور غـیـرمـرئى (اشـعـه مـادون قرمز و اشعه لیزر)، امواج رادار و دیگر امواج بى سیمى . در زمینه تجهیزات دیدارى تحول جدیدى پدید آمد که در ابتکار تجهیزات دید در شـب و جـنـگ شبانه خلاصه مى گردد. در تجهیزات شناسایى مجهز به اشعه مادون قرمز نـیـز تـحـولات چـنـدى پـدیـد آمـد کـه از تـوانـایـى شـنـاسـایـى نـقـاط داغ مـثـل مـوتـور مـاشـین ، هواپیما، موشک و آتش اردوگاه ها برخوردار است . به طورى که مى تـوانـد اخـتـلاف درجه حرارت اجسام گوناگون را تمیز دهد. در زمینه رادار پیشرفتهایى صـورت گـرفـت کـه زمینه به تجهیزات شناسایى بى سیم تجهیزات گیرنده حساسى بـراى رهـگـیـرى امـواج ارسـالى بـى سـیـمـى و سـیستم هاى دریافت امواج رادارى دشمن و استنباط هشدار مناسب از آنها و تجهیزات بى سیمى جهت یاب در چارچوب فرکانس هاى بى سـیمى قابل استفاده براى شناسایى انفجارهاى اتمى که انرژى بسیار زیادى را آزاد مى کند اختراع گردید.

ب . تجهیزات شناسایى شنیدارى براى شناسایى دشمن در زیر آب و بر فراز زمین

ج . تـجـهـیـزات شـنـاسـایـى امواج (Geophones) که در زمینه ره گیرى امواج صوتى عبورکننده از لایه هاى خاک و شناسایى نفوذ افراد با تجهیزات دشمن کاربرد دارد.

د. تجهیزات شناسایى مغناطیسى (Magneometers): که براى شناسایى اجسام بزرگ فـلزى کـه تـحـرکـاتـشـان بـر هـر نـقـطـه اى از میدان مغناطیسى زمین تاءثیرگذار است . مـثـل : زیـردریـایـى هـا، کاروانهاى نظامى فرازمینى ، این تجهیزات هم به وسیله هواپیما قابل حمل اند و هم قابلیت نصب درون زمین را دارند.

ه‍ . تـجـهـیـزات شـنـاسـایـى تـشعشعات اتمى : عبارت است از تجهیزات سنجش پرتوهاى حاصل از انفجارهاى اتمى . این تجهیزات در هواپیما، موشک ها و ماهواره ها کاربرد دارند.

و. تـجـهـیـزات شـنـاسـایى شیمیایى : این تجهیزات قابلیت شناسایى بوها و ترشحات حاصله از جسم انسان را که به میزان اندکى در فضا پخش مى شود داراست .

ایـن تـجـهیزات به طور مخفیانه در میدان نبرد کار گذاشته مى شود و در حوزه فعالیتش ‍ رفت وآمد نیروهاى دشمن را شناسایى مى کند.

الف . ساخت سامانه هاى دفاع هوایى : رکن اصلى این سامانه ها به کارگیرى رادارها در اندازه ها و اشکال گوناگون ، به کارگیرى تجهیزاتى که هواپیماهاى دوست را از دشمن تـمـیـز مـى دهـد و هـشـدار کـاذب ، بـه ویـژه در حـالت بـه کـارگـیـرى وسـایـل رادارى فـریـبـنـده مـى باشد. از مشهورترین سامانه هاى هشداردهنده سامانه ساج (SAGE) آمـریـکـایـى و سـامـانه نادج VNADGE اروپایى کشورهاى عضو ناتو است . سامانه ژاپنى شبیه به سامانه کشورهاى عضو ناتو مى باشد. اتحاد شوروى (سابق ) نیز از سامانه شناسایى بسیار پیشرفته ى پیچیده و بسیار سرى برخوردار بود.

ب . سـامـانـه هـاى هشدار ضدموشکهاى قاره پیما: این سامانه ها در نیمه دوم قرن بیستم و پـس از تـجـهـیـز مـوشـکـهاى قاره پیما به کلاهک هاى هسته اى ، اختراع شدند. این سامانه تشکیل مى شود از شبکه هاى رادارى عظیم زمینى که امواج داراى فرکانس هاى بسیار بالا و فـوق بـالا را بـه کـار مـى گـیـرد، بـه پـیـمـایـش آسـمـان اقـدام و اجـرام در حال پرواز در آن را دنبال مى کند. این سامانه به وسیله شبکه هاى رادارى ویژه شناسایى فـوق خـط دیـد پـشـتـیـبـانـى مـى شـود کـه از تـوان شـنـاسـایـى مـوشـکـهـاى در حـال حـرکـت در طـبـقـات بـالاى جـو بـرخـوردار است . نیز ماهواره هاى مجهز به دستگاه هاى شناسایى مادون قرمز آنها را پشتیبانى مى کند.

ج . ساماندهى ضدموشکهاى قاره پیما: این سامانه ها از سامانه هاى پیشین ، پیچیده ترند و شـامـل سـامـانـه هـاى هـشـدار و تـعیین هدف هاى خاص آنها مى باشد. این سامانه از شبکه رادارى بـزرگـى تـشـکـیـل مـى گـردد کـه مـاءمـوریتش تعیین مسیر درگیر شدن با هدف و بـازشـناسى هدف هاى حقیقى از هدفهاى کاذب و چیرگى بر اقدامات پدافندى الکترونیک است .

پى گیرى اجرام فضایى طراحى شده اند و رادارهایى گوناگون با اندازه هایى بسیار بـزرگ را در خـدمت دارند. ویژگى عمده این سامانه ها سرعت در انجام عملیات تعقیب و نیز تـوان تـعـقـیب چند شى ء به طور همزمان است . به منظور افزایش کارآیى آنها تلسکوپ هایى روى آنها نصب گردیده که ماءموریتشان انجام تعقیب دیدارىِ ماهواره هایى است که در مدارهاى به نسبت پایین پیرامون زمین در حال حرکت اند.

و. شـنـاسـایـى جـوى : در ایـن نـوع شناسایى انواع هواپیما،هلى کوپتر، هواپیماى بدون سـرنـشـین ، سکوهاى پرنده ، ماهواره و موشک به کار گرفته مى شود. براى موفقیت این تـجـهـیـزات در مـاءمـوریـت هـاى شـنـاسایى ، آنها را به انواع سیستم هاى شناسایى مانند تـجـهیزات دید در شب ، تجهیزات شناسایى مغناطیسى و دستگاه هاى شناسایى انفجارهاى اتمى مجهز مى سازند.

ه‍ . سامانه هاى شناسایى نفوذ دشمن و دفاع از پایگاه ها و تاءسیسات نظامى .

2. تـجـهـیـزات فـرمـانـدهـى و کـنـتـرل Command and control equipment

این تجهیزات بر فناورى کامپیوتر مبتنى است که در خدمت نیروهاى مسلح قرار مى گیرد و در مـاءمـوریت هاى فراوانى جایگزین افراد مى گردد: برخى از آنها اطلاعات را از سیستم هاى شناسایى دریافت و به منظور محاسبه و تعیین دقیق اماکن فعالیت دشمن و شناخت نوع و جـهـت ایـن فـعـالیـت آنـهـا را تـنـظـیـم و تـحـلیـل مـى کـنـنـد. در هـمـیـن حـال کـامـپـیـوتـرهاى دیگرى به انتشار و دریافت امواج رادارى اقدام مى کنند و به منظور تـعـیین سرچشمه فعالیت ، با در نظر گرفتن توپوگرافى زمین آنها را مورد تجهیزات تعیین هدف دقیق آتش توپخانه است ؛ به این ترتیب که با استفاده از داده هاى دستگاه هاى شـنـاسـایـى ، مـخـتـصـات هـدف را تـعـیـیـن مـى کند، آن گاه فرمان لازم را به دستگاه هاى اتـومـاتیکى که کارشان تعیین سمت و اجراى آتشبارى است صادر مى کند. خلاصه این که عـمـلیـات تـبـدیـل اطـلاعـات و داده هـاى سـیـسـتـم هـاى هـشـدار بـه فـرامـیـن روشـن و قـابـل اسـتـفاده ، مقدمه ورود به میدان جنگ الکترونیک است و مغزهاى الکترونیک بخش لاینفک آنـهـا مـحسوب مى گردد. ابرقدرتها سخت در تلاشند تا سیستم ها و تجهیزات پیشرفته اى تولید کنند که بتواند نوع و مشخصات سلاح هایى را که باید بر ضد هدف هاى معین بـه کـارگـیـرى شود تعیین کنند، به طورى که بتوان آنها را در مقیاس گسترده و نیز در سطوح به نسبت پایین نظامى (مثل فرماندهى لشکرها و تیپ ها) به کار گرفت . تصویر روشـنى را از فعل و انفعالات میدان نبرد، بى آنکه نیازى به کشتى یا مراکز دیده بانى بوده باشد، در اختیار داشت .

3. سیستم هاى ناوبرى Navigational equipment

هماهنگ با سیستم هاى پیشین ، تجهیزات ناوبرى نیز ناگزیر باید ارتقا مى یافت و دقت هـدف گـیـرى سـلاح هاى گوناگون تضمین مى گردید. بسیارى از تجهیزات در راستاى اهداف ناوبرى و به کارگیرى آنها در ناوهاى فضایى و دریایى و انواع سلاح ها ارتقا یافت و در این فرآیند سیستم هاى زیر اختراع شد:

الف . سـیـسـتم هاى ناوبرى و هدایت الکترونیک چشمى با استفاده از فناورى تلویزیون : مثل بمب هاى هواپیماهاى آمریکایى ((وال آى )) Walleye و هابوس Habos که هر دوى آنها بـه وسـیـله سـیـسـتـم تـلویـزیـونـى هـدایـت مـى شـود. نـحـوه عـمـل بـه ایـن صـورت اسـت که خلبان هدفى را که روى صفحه تلویزیون نصب شده در نـوک بـمب درست مقابل هدف قرار گیرد، آن گاه به طور خودکار به سوى هدف شلیک مى کند.

ب . سـیـسـتـم نـاوبـرى و هـدایـت الکـتـرونـیـک مـجـهـز به لیزر مانند بمب هاى هواپیمایى هوشمندSmart Bombsآمریکایى هدایت شونده به وسیله اشعه لیزر: در این روش از دو هـواپیما استفاده مى شود. هواپیماى اول پرتو لیزر را به سوى هدف موردنظر هدایت مى کـنـد و هـواپـیـمـاى دوم بـمـبى را که در پى نور منعکس شده از اشعه لیزر حرکت مى کند، شلیک مى کند.

ج . تـجـهـیـزات نـاوبـرى و هـدایـت الکـتـرونـیـک مـجـهـز بـه اشـعـه مـادون قـرمـز: مـثـل سـیـسـتـم مـوشـکـى زمـیـنـى ـ هـوایـى سـام ـ 7 شـوروى (سـابـق ) کـه بـه وسـیله نفر حـمـل مـى گـردد و بـه طـرف اشـعه مادون قرمز منبعث از موتورهاى هواپیما هدف گیرى مى شود.

د. تـجـهـیـزات هـدایـت رادارى : مـثـل سـیـسـتـم رادار ((سـکـاى سـپوت )) Sky Spot Radar آمـریـکـایـى ، ایـن سـیـسـتـم بـه یـک مغز الکترونیک که مى تواند پس از دریافت اطلاعات مـربـوط بـه هدفى معین ، هواپیما را با دقت بسیار بالا به سوى آن هدف هدایت کند مجهز اسـت . ایـن در حـالتى است که فعالیت خلبان به حوزه اطلاعات دریافتى از رادار مذکور محدود بوده باشد.

4. ارتباطات الکترونیک

ارتـبـاطـات الکـتـرونـیـک تـشـکـیل مى شود از دستگاه هاى ارتباطى باسیم و بى سیم به شـکـل ویـژه کـه در ایـجاد ارتباط میان تجهیزات فوق الذکر و سلاح هاى متعلق به آنها و فـرمـاندهى تاکتیکى و استراتژیکى از اهمیت ویژه اى برخوردار است . با آن که این نوع از ارتـبـاطـات در گـذشـتـه شـنـاخته شده بود، طبیعت جنگ الکترونیک پیشرفت دستگاه هاى الکترونیک را به منظور وصول به هدف هاى زیر قطعى ساخت :

اطـلاعـات از مـنـابـع مـربـوط بـه پـایـگـاه هـاى فـرمـانـدهـى و کـنـتـرل بـه مـنـظـور اتـخـاذ تـصـمـیـم و عـکـس العـمل مناسب و پخش آنها در میان سلاح هاى گوناگون در حال تعامل با هدف . این امر موجب پیدایش شبکه هاى ارتباطى بسیار پیچیده اى گشت که از پایگاه هاى تقویت و انتقال ارتباطات و شبکه هاى ماهواره اى نظامى براى زیر پوشش قرار دادن همه کره زمین برخوردار بود.

فـناورى جنگ الکترونیک : ابزارهاى الکترونیک در جنگ هاى جدید به صورت اصلى ترین ابـزارهـاى تـسـلط بر نیروها و سلاح ها در میان ارتشهاى متخاصم درآمده است . به طورى کـه بـدون وجـود ابـزارهـاى الکـتـرونیک لازم ، حصول پیروزى براى آنها میسر نیست . با تـوجـه بـه تـعـریـفـى کـه از تـجـهـیـزات الکـتـرونـیـک بـه عـمـل آمـد، روشن مى شود که این ابزارها به طور اصولى در موارد زیر به کار گرفته مـى شـود: 1. دسـتـیـابـى به اطلاعات موجود در میدانهاى نبرد، به عبارت دیگر اقدام به انـجـام مـاءمـوریـت هـاى شـناسایى به وسیله تجهیزات شناسایى و تجهیزات نظامى . 2. تـسـلط بـر سـلاح ها و نیروها با به کارگیرى سیستم هاى هشدار و تجهیزات فرماندهى کنترل و نیز تجهیزات ناوبرى و هدایت .

از آنـجـا کـه بـرخـى از این تجهیزات ویژگى شناسایى شدن دارند به این معنا که به محض استفاده از آنها جایگاه و کدهایشان شناسایى مى گردد؛ مانند دستگاه هاى بى سیمى و رادارى کـه امـواج الکـتـرومـغـنـاطـیـسـى قابل دریافت انتشار مى دهند. و دستگاه هایى که پـرتـوهـاى غیرقابل دید با چشم منتشر مى کنند (مانند اشعه مادون قرمز و لیزر) اما امکان مـشـاهـد آنـهـا بـا وسـایـل مـنـاسـب مـمـکـن اسـت ، عـلوم کـاربـردى وسـایـل ضـد آنـهـا را بـه کار مى گیرد تا کارآیى آنها را کاهش دهد و این به نوبه خود مـوجـب پـیشرفت countermeasures گشته که هدف آنها شناخت ویژگى هاى شناسایى شوندگى و شناسایى وسایل و لوازم الکترونیک دشمن گشته است . مانند شناخت ویژگى هـاى شـنـاسـایـى شـونـدگـى رادار هـمـچـون فـرکـانـس امـواج نـاقـل ، نمایش ضربان در ثانیه ، میانگین تکرار ضربان در ثانیه ، میانگین چرخش آنتن یـا مـیـانـگـیـن پـیـمـایـش آنـتـن در یـک دقـیـقـه ، مـکـان رادار، شـکـل و حجم آنتن و ساماندهى رادار. هدف این کار تعیین پایگاه هاى تجهیزات الکترونیک و تـحـلیـل ویژگى هاى آنها براى دریافت اطلاعات لازم از نیروهاى دشمن است تا بتوان از این راه وسایل لازم را براى مقابله با او تدارک دید.

از ویـژگـى هـاى بـرجـسـته این تجهیزات ضدالکترونیک ، سرى بودن فعالیت آنهاست . زیـرا ایـنـهـا مـثـل ـ تـجهیزات ارسال بى سیمى و رادارى ـ دستگاه هایى هستند که در هنگام دریافت پیام قابل شناسایى نیستند.

ایـن تـجـهـیـزات چند ویژگى دیگر نیز دارند؛ مثل وسعت میزان شناسایى ، سهولت جابه جـایـى ـ بـه طـورى کـه مـى توان آن را در نقاط بسیار و دور از دشمن نصب کرد ـ ثبات و انـعـطـاف پـذیـرى در گردآورى اطلاعات و عدم اتکاى این تجهیزات به اوضاع جوى . از مهمترین تجهیزات ضدالکترونیک مورد استفاده به موارد زیر مى توان اشاره کرد:

الف . تجهیزات قابل حمل زمینى مثل تجهیزات شناسایى بى سیمى و رادارى زمینى .

ب . تجهیزات قابل حـمـل فـضـایـى ، مـانـنـد تـجـهـیـزات شـنـاسـایـى بـى سـیـمـى و رادارى قابل حمل به وسیله هواپیماهاى شناسایى .

ج . تـجـهـیـزات قـابـل حـمـل دریـایـى ، مـانـنـد تـجـهیزات شناسایى بى سیمى و رادارى قابل حمل به وسیله یگان هاى دریایى .

د. هواپیماهاى بدون سرنشین Drones که از زمین براى هدایت مى شود.

ه‍ . اطـلاعـات حـاصـل از بـه کـارگـیـرى نـیـروهـاى جـاسـوس مـجـهـز بـه وسایل اطلاعاتى قابل حمل .

به مقتضاى پیشرفت دائم فناورى نظامى ، موضوع تنها به مجادله اراده ها میان اقدامات و ابـزار الکـتـرونـیـک بـا اقـدامـات و تـجـهـیـزات ضـدالکـترونیک محدود نمى گردد، بلکه عـامـل تـازه اى بـه ایـن درگـیـرى وارد گـشـتـه کـه هـدف آن افـزایش اقدامات و تجهیزات الکترونیک در راستاى مقابله با اقدامات و تجهیزات ضدالکترونیک است . به عبارت دیگر ارتش ها توانسته اند اقدامات و تجهیزات ضدالکترونیک Electronic

countermeasures - counter را اخـتـراع کـنند که برخى جنبه سلبى دارند و برخى دیگر جنبه ایجابى .

عوامل سلبى به دو نوع استتار و فریب الکترونیک تقسیم مى گردد.

الف . اقدامات استتار الکترونیک ؛

که به نوبه خود به دو گونه اقدام تقسیم مى گردد:

1. اقـدامـات اخـتـفـاى بـى سـیـمى ؛ اقداماتى که به منظور اختفاى فعالیت ارتباطات بى سـیـمـى انـجـام مـى گـیرد، مثل به کارگیرى تلگراف رادیویى با تجهیزات کدنویسى پـیـچیده در ارسال و دریافت ؛ به کارگیرى تجهیزات ارتباط بى سیمى در محیط جانبى انـفـرادى (B.S.S) در شـبـکـه هـا و رادارهـاى بـى سـیـمـى ؛ بـه کـارگـیـرى حـداقـل مـمـکـن قـدرت خـرج در پـیـام بـى سـیـمى براى برقرارى ارتباط؛ به کارگیرى تـجـهـیـزات بـى سـیـمـى بـا بـرد بـسـیـار کـوتـاه در سطح گروهان ها و دسته ها یا در ارتباطات نزدیک ، همانند تشکیلات دریایى و فضایى و به کارگیرى آنتن هاى رادیویى ، براى هدایت ارتباط در جهت دلخواه ؛ ارسال به منظور گرفتن فرصت شناسایى جایگاه ؛ سایت هاى ارسال از دشمن و مانور به وسیله فرکانس ها و شبکه هاى بى سیمى .

2. اقـدامات اختفاى رادارى ؛ شامل اقدامات امنیتى که براى استتار پرتوهاى رادار انجام مى گـردد. مـانند محدود ساختن زمان فعالیت رادارها که موجب کاهش فرصت دریافت پرتو آنها مى گردد و در نتیجه تعیین مفاهیم آنها و شناخت جایگاهشان از این طریق ؛ تعیین منطقه امنیتى یـا بـه کـارگـیـرى آنـتـنـى مـشـابـه هـنـگـام فـعـالیـت رادار بـه مـنـظـور کنترل ، هماهنگى یا آزمایش آنها، تهیه جداول فعالیت رادار با در نظر گرفتن عدم تکرار روزانـه ، هـفته گانه یا ماهانه براى فاصله هاى فعالیت ؛ کاهش شمار سایت هاى رادارى پـرتـوزا در یـک مـنـطـقـه ؛ بـه کـارگـیـرى آنـتـنـى مـشـابـه یـا انـتقال سایت هاى رادار به بیرون از منطقه شناسایى الکترونیک دشمن در هنگام تمرینات جـنـگـى ؛ روشـن کـردن سایت هاى رادار با کمترین نیروى خرج ممکن به طورى که بتواند هـدفـهـاى شـنـاسـایـى مـورد نـظـر را بـه انـجـام بـرسـانـد و در عـیـن حـال تـعـیـیـن دقـیـق مواضع آنها از سوى جاسوسى الکترونیک دشمن ممکن نباشد و دشمن در شناخت فرکانس هاى ثابت سایت ها و راه هاى کنترل دوباره این فرکانس ها گمراه شود.

چـنـیـن کـارى از راه تـغـیـیـر فـرکـانـس امـواج رادارى ناقل و تغییر میانگین ضربان ها و تغییر انواع رقمها و کدها و قرار دادن سایت ها در زیر پـوشـش هـاى ویـژه یـا ارتـفـاعات ممکن مى گردد، مشروط به این که به میزان شناسایى رادارى و مـانـور و گـسـتـرش در بـه کـارگـیـرى جـایـگـاه هـاى تـبـادل کـنـنـده و پرهیز از روشن کردن رادارها در هنگام اجراى اقدامهاى استتار تاکتیکى یا دیـده شـدن هـواپـیـمـاهـاى شـنـاسـایـى دشـمـن یـا در زمـان تـمـرکـز یـافـتـن سـایـت ها در مـحـل هـاى جـابـجایى و سرى نگهداشتن دستگاه هاى رادار یا فرکانس هایى جز در عملیات تهاجمى به کار گرفته نمى شود،

ب . اقدام هاى فریب الکترونیک ؛

و آن عـبـارت از سـلسـله اقـدامـهـایـى است که هدف آن به کارگیرى منظم پرتوها و امواج وسـایـل الکـتـرونـیـک دوسـت بـراى گـمـراه سـاخـتـن دشـمـن نـسـبـت بـه شـکـل واقـعـى تـجـمـع نـیـروهـا و اهـداف بـه ویـژه در اثـنـاى عملیات جنگى مى باشد. از مشهورترین شیوه هاى فریب الکترونیک به موارد زیر مى توان اشاره کرد: وضع قوانین انـعـطـاف نـاپـذیـر بـراى بـه کارگیرى تجهیزات الکترونیک در حین آماده باش عملیات جـنـگـى بـه مـنـظـور اسـتـتـار نیروها ـ در هنگام عملیات ـ و ایجاد این توهم در دشمن که در مـواضـع و نـیـروهـاى خـودى هیچ گونه تغییرى صورت نگرفته است ؛ تنظیم تجهیزات الکـتـرونـیـک در راسـتـاى دادن اطـلاعـات غـلط به نیروهاى اطلاعاتى دشمن درباره اوضاع نـیـروهـا، مـراکـز فـرمـانـدهـى ، پـایـگـاه هـاى رادارى خـودى و وانـمـود کـردن تـجـمـع وسـایـل الکـتـرونـیـک نـیـروهـاى عـمـل کـنـنـده در مـنـاطـق عـمـلیـاتـى ثـانـوى ؛ ایـجـاد اخـتـلال در شـبـکـه هـاى مـخابراتى دشمن با القاى فرامین و آموزشهاى گمراه کننده - این شـیـوه در هنگامى به کار گرفته مى شود که دشمن وقت کافى براى تعیین صحت و سقم آنها را نداشته باشد.

عـوامـل ایـجـابـى : اقـدامـهـا و ابـزارهـایـى هـستند که به هدف ایجاد آشفتگى در تجهیزات الکـتـرونـیـک دشـمـن و یـا نـابـودى آنـهـا بـه کـار گـرفـتـه مـى شـونـد؛ و در مـوارد ذیل خلاصه مى گردند:

1. اقـدامات پارازیت و فریب الکترونیک : هدف از این اقدام ها استتار هدف هاى حقیقى از راه ایـجـاد اخـتـلال در تـجـهـیـزات ارسـال پیام دشمن و صفحه نمایش تجهیزات رادارى آن به صورتى ویژه است . از جمله این اقدامات موارد زیر است :

الف . پـخـش امـواج با قدرت بالا به صورت پیوسته بر روى امواج مورد استفاده دشمن به طورى که آنها را به طور کامل از کار آنها از طریق تجهیزاتى که هواپیماها به طور مـعـمـول حـمـل مـى کـنـنـد، امـکـان پـذیـر نـیـسـت . چـه بـسـا کـه مـوج ارسـال دشـمـن شـناخته شده نیست و در این حالت انجام عملیات پارازیت در حوزه همه امواج صـورت مـى گـیـرد. بـه مـنـظـور پـرهـیـز از عـمـلیـات اخـتـلال ، رادارهـا اقـدام بـه تـغـیـیـر امواج خود مى کنند. این موضوع بر اهمیت ویژه سرعت انـتقال امواج مثل اقدامات ضداختلال مى افزاید؛ و این نیز به نوبه خودش منجر به ساخت تجهیزاتى گردیده که مى تواند امواجش را با هر ضربانى تغییر دهد.

ب . اخـتـلال از طـریـق مـحـو، بـه ایـن تـرتـیـب کـه تـجـهـیـزات اختلال همه امواج را از راه ایجاد اختلال کوتاه مدت بر روى هر یک از امواج محو و این کار را به طور متناوب تکرار مى کنند.

ج . اخـتـلال از طـریـق تـکـرار: در ایـن روش دسـتـگـاه هاى خودى رمزهاى دشمن را دریافت و فـرکـانـس هاى مشابهى را پخش مى کنند که به دشمن اطلاعات غلط مى دهد، یا چنان مداخله مى کنند که در پاسخگویى به فرکانس ها تاءخیر ساده اى صورت گیرد و موجب فریب دشـمـن شـود. بـراى مـقـابـله بـا ایـن نـوع اخـتـلال از رمـزهایى استفاده مى شود که تغییر فـرکـانس هاى آنها از برنامه مشخصى پیروى مى کند به طورى که تقلید از آنها ناممکن است .

د. افشاندن شمار فراوانى نوار فلزى در فضا به منظور ایجاد نوعى ((غبار الکترونیک )) کـه مـشاهده هواپیما از میان آنها دشوار مى گردد. چنین کارى از طریق پایه هاى ویژه اى کـه بـه وسیله هواپیما حمل مى گردد انجام پذیر است . معایب این شیوه در این خلاصه مى شـود کـه ایـن نـوارهـا بـه سـرعـت در دنـبـال هواپیما آشکار مى گردد و علاوه بر آن امکان تشخیص آنها از هواپیما نیز به دلیل اختلاف سرعت آنها وجود دارد.

ه‍ . کاستن از کارآیى رادارها از طریق مواد داراى خاصیت انعکاسى ضعیف یا استفاده از نقشه هـایـى کـه بـه مـیـزان بـسـیـار انـواع ویـژه اى از روغـنـهـایـى کـه تـوان جـذب امـواج الکترومغناطیسى را دارا هستند.

و. بـه کـارگـیـرى وسـایـل گمراه کننده گرمازا در مقابله با تجهیزاتى که داراى اشعه مـادون قـرمز هستند؛ مانند پرتاب بالون یا فورانهاى گرمایى به منظور گمراه سازى موشکهاى ضدهواپیمایى هدایت شونده به وسیله پرتو مادون قرمز.

2. نابودسازى وسایل الکترونیک : هدف از این کار آن است که تجهیزات الکترونیک دشمن پـس از تـعـیـیـن جـایـگـاه آنـهـا، بـا بـه کـارگـیـرى وسـایـل شـنـاسـایـى الکـتـرونـیـک و دیـگـر روشـهـاى مـعـمـول نـظـامـى مـورد حـمـله قرار گیرد. از سوى دیگر سلاح هاى تاکتیکى پیشرفته اى اختراع شده که خود هدایت کننده به سوى هدفهاى رادارى هستند، مانند موشک ((شرایک )) که پـرتـوهـاى مـنـبـعـث از آنـتن رادار را دریافت مى کند و آن را براى هدایت خودش به کار مى گیرد و هدف را نابود مى سازد.

وسـایـل و تـجـهـیـزاتـى کـه تـا ایـن جـا از آنـها سخن گفتیم ، یعنى همان ابزارى که جنگ الکـتـرونـیک را ممکن ساخته است ، در شمارى از رویارویى هایى که پس از جنگ جهانى دوم انـجـام گـرفـت بـه کـار گـرفـتـه شـد. ایـن مـیـادیـن کـارآیـى و ضـعـف و محدودیتهاى این وسایل و تجهیزات را آشکار ساخت . از نمونه هاى این جنگ مى توان به جنگ الکترونیک در ویتنام و جنگ الکترونیک در خاورمیانه اشاره کرد.

5 . جنگ سرد الکترونیک

بـه مـجموعه عملیاتهاى تجسسى الکترونیک دستگاه هاى اطلاعاتى دولتها در هنگام جنگ و صلح ، جنگ سرد الکترونیک گفته مى شود.

مـتـهـم بـه پـرتـاب بـالونـهـاى حامل دستگاههاى جاسوسى روى خاک آن کشور به منظور تصویربردارى از مؤ سسه هاى نظامى و صنعتى کرد.

ایـن رویـداد از آغـاز ایـجـاد تحولى بزرگ در ابزار و راه هاى گردآورى اخبار و اطلاعات پـرده بـرداشـت . پـس از آن بـا فـنـاورى پـیـشـرفـتـه روز وسـایـل گـونـاگـونـى در زمـینه هاى الکترونیک و فعالیتهاى جاسوسى و ضدجاسوسى اخـتـراع شـد. از آن جـمـله هـواپـیـمـاى شـنـاسـایـى آمـریـکـا ((یـو ـ 2)) بـود کـه در سـال 1960 در آسمان شوروى ساقط گردید. در حادثه ((آرم سفارت آمریکا)) در 1960 نـیـز جاسوس هاى روسى گفت وگوهاى دفتر سفارت آمریکا در مسکو را به وسیله دستگاه هـاى الکـتـرونـیـکـى شـنـود کـردنـد. در سـال 1968 کـشتى جاسوسى بى سیم آمریکایى ((پـیـوبـل Pueble)) بـه وسـیـله جمهورى دموکراتیک خلق کره به اسارت درآمد؛ و ساخت کشتى جاسوسى ((لیبرتى )) از نمونه هاى دیگر بود.

امـروزه مـشـهـور است که هواپیماها و ماهواره هاى جاسوسى متعلق به دستگاه هاى اطلاعاتى دولتـهـاى بـزرگ ، نـه تـنـهـا در زمـان جـنـگ ، بـلکـه در زمـان صـلح نـیـز فـعـال هـستند و اطلاعات موردنظرشان را درباره تاءسیسات نظامى ، صنعتى ، اقتصادى ، مـحـصـولات زراعـى ، جارى شدن سیلاب ها، مناطق و خشک سالى و دیگر اطلاعاتى که آنان رابـه ارزیـابـى وضعیت اقتصادى و نظامى کشورهاى موردنظرشان کمک مى کند، گرد مى آورنـد، و مـى کـوشـنـد تـا بـر پایه این اطلاعات به حساسیت هاى سیاسى آن کشور پى ببرند.

دسـتـگـاه هـاى جاسوسى ، متناسب با توان و امکاناتشان ، انواع ابزارهاى الکترونیکى را بـراى دریـافـت اطـلاعـات سـرّى مـورد نـظـرشـان بـه کـار مـى گـیـرنـد. از مـهـم تـریـن وسایل الکترونیک به الف . وسایل قابل حمل زمینى مانند تجهیزات شناسایى بى سیمى و رادارى زمینى .

ب . وسایل قابل حمل فضایى مانند تجهیزات شناسایى بى سیمى و رادارى و تجهیزات تصویربردارى با اشعه مادون قرمز قابل حمل به وسیله هواپیماها یا ماهواره هاى نظامى .

ج . تـجـهـیـزات قـابـل حـمـل دریـایـى ؛ مـثـل تـجـهـیـزات شـنـاسـایى بى سیمى و رادارى قابل حمل به وسیله یگانهاى دریایى اعم از نظامى یا تجارى .

د. هـواپـیـمـاهـاى جـاسـوسـى بـدون سـرنـشـین Drones که از زمین به وسیله دستگاه هاى کـنـتـرل از راه دور زمـیـنـى control Remote بـراى شـنـاسـایى مواضع دشمن هدایت مى شوند.

ه‍ . جـاسـوسـى بـا بـه کـارگـیـرى مـاءمـوران سـرى مـجـهـز بـه تـجـهـیـزات شـناسایى قـابـل حمل و ابزار و وسایل جاسوسى پیشرفته اى که براى ماءموریتهاى گوناگون و در انـدازه هـاى مـخـتلف ساخته شده است . از ویژگى هاى این تجهیزات ارزان بودن قیمت و سـادگـى آمـوزش آنـهـا در مـقـایـسـه با تجهیزات جاسوسى سابق الذکر است ؛ که از مهم ترین آنها موارد ذیل است :

1. تجهیزات جاسوسى الکترونیک از گفت وگوهایى که در مکانهاى پیچیده در جریان است .

الف . مـیـکـروفـونـهـاى بـى سـیـم : ایـن مـیـکـروفـون هـا تـجـهـیـزات ارسـال پـیـام بـى سـیـمى کوچکى هستند که در قالب هاى گوناگونى استتار مى شوند. انـدازه هـاى آنـهـا از انـدازه یـک پـاکـت سـیـگـار تـا یـک تـمـبر پستى در نوسان است . این وسـایـل بـه مـیـکـروفـون هاى حساسى براى ضبط صدا و نیز باطریهاى خشک کم حجمى مـجـهـز هـسـتـند که آنها را با نیروى برق براى مدت ده تا صدها ساعت شارژ مى کند. این مـیـکروفون ها مخفیانه به وسیله جاسوس ها در آنها به وسیله دستگاه هاى پیام گیر مجهز بـه مـوج اف .ام FM کـه در اتـاق مـجـاور و یـا در سـاخـتمانى در فاصله ده تا صدها متر متناسب با نوع و توان در دستگاه مورد استفاده کار گذاشته مى شود دریافت مى گردد.

ب . مـیـکـروفـون هـاى بـاسـیـم : ایـن مـیـکـروفـون هـا بـه طـور مـعـمـول دسـتـگـاه هـاى کـوچـکـى هـسـتـنـد و بـراى آن کـه جـلب تـوجـه نـکـنـنـد بـه شـکـل هاى گوناگونى ساخته مى شوند. میکروفون استتار مى شود و به وسیله یک سیم بـرق نـازک کـه جـلب تـوجـه نـمـى کـنـد بـه دسـتـگـاه ضـبـط صـوت مـتـصـل مـى گـردد. سـپس ضبط صوت در همان اتاق یا اتاق مجاور کار گذاشته مى شود. گـاهـى نـیـز از ضـبـط صـوت هـاى خـودکـار اسـتـفـاده مـى گـردد کـه بـا قـطـع و وصـل صـدا بـه طـور خودکار روشن و خاموش مى شود VoiceActivated . البته این امر نیازمند نیروى برق فراوان است .

ج . ضـبـط صـوت هـاى مـجـهـز بـه مـیـکـروفـون هـاى بـسـیـار حـسـاس ؛ کـه بـا وصـل و قطع صدا به کار مى افتد و خاموش مى شود. جاسوس ها این میکروفون ها را به هنگام گفت وگو با اشخاص ‍ موردنظر درون اتاق یا در لباس خودشان جاسازى مى کنند.

تجهیزات جاسوسى از طریق گفت وگوهاى تلفنى :

الف . تـجـهـیـزات بى سیم تغذیه کننده از تجهیزات تلفن ؛ آن عبارت است از تجهیزات فـرسـتـنـده بـسـیار کوچکى به اندازه یک قوطى کبریت به منبع نیروى برق نیاز ندارد، بلکه برق مورد نیازش ‍ را به صورت دایم از خود خط تلفن دریافت مى کند. این دستگاه در داخـل یـا خـارج دسـتـگـاه تـلفـن بـه سـیـسـتـم آن وصـل مـى شـود و از ایـن طـریـق پـیـام هـاى دریـافـتـى را بـه وسـیـله خـطـوط بـى سـیـم مـتـصـل بـه دسـتـگـاه دریـافـت مـجـهـز بـه مـوج اف ام در فـاصـله 2500 مـتـرى انتقال مى دهد.

در ایـن شـیـوه شـخـص کـنـتـرل کـنـنـده بـایـد شـمـاره تـلفـن تـحـت کنترل را به وسیله تلفن خارجى از فاصله اى هر چه دورتر بگیرد. در این حالت تلفن زنـگ نـمـى خـورد؛ و گـیـرنـده شـمـاره هـمـه گـفـت وگـوهـاى داخـل اتـاق را مـى شـنـود. دسـتـگـاه تـلفـن ، بـدون آنـکـه هـیـچ یـک از حـاضـران داخـل اتـاق مـتـوجـه شـونـد، در واقـع بـه مـیـکـروفـون سـیـمـى تبدیل مى گردد.

ج . جـایـگـزیـن سـازى دکـمـه هـاى دسـتـگـاه تـلفـن بـا دسـتـگـاه دیـگـرى کـه از نـظـر شکل به طور کامل مشابه آن است اما به تجهیزات بى سیمى مجهز مى باشد.

ایـن دسـتگاه همه مکالمه ها را تا حدود صد متر انتقال مى دهد و به باطرى هم نیازى ندارد. چـرا کـه از بـرق خـود دسـتگاه تلفن تغذیه مى کند. امواج ارسالى این سیستم به وسیله دستگاه پیام گیر مجهز به اف .ام FM دریافت مى گردد.

تجهیزات ضبط سرى مکالمات

الف . میکروفون بى سیم : و آن عبارت است از دستگاه فرستنده کم حجمى که جاسوس در جـیـب خـود مـى گـذارد. این دستگاه میکروفون روکش داده اى دارد که در شکاف دکمه لباس ‍ جـاسـوس جـا مـى گـیـرد و بـه وسـیـله یـک نـوار الکـتـریـکـى ظـریـف به درون لباس او انـتـقـال مـى یـابـد. ارسـال پـیام از طریق یک دستگاه دریافت مجهز به موج اف ام FM تا مـسـافـت 300 مـتـرى انـجـام مـى گـیـرد؛ و پـیـام هـاى ارسـالى را مـى تـوان از طـریـق اتصال دستگاه دریافت به یک دستگاه ضبط صوت ، ضبط کرد.

ب . کـیـف هـاى دسـتـى ویـژه اى وجـود دارد کـه بـه دسـتـگـاه ضـبـط و ارسـال مـجـهـز است ؛ و مى توان آن را از طریق دکمه اى مرکب در نزدیک دست نگهدارنده در داخل کیف کار گذاشت و پس از آن در حال قفل بودن کیف آن را به کار گرفت .

دستگاه هاى ارسال بى سیم مخصوص تعقیب اتومبیل ها

در این جا دو نوع دستگاه وجود دارد: داخلى و خارجى .

دسـتـگـاه تـعـقیب داخلى : دستگاه فرستنده کوچکى است که مى توان آن را در پایین موتور اتـومـبـیـل کـار گـذاشـت کـه بـا روشـن شـدن سـویـچ اتـومـبـیـل دسـتـگاه نیز اقدام به ارسال پیام کند. این دستگاه ها آهنگ هاى بریده بریده اى تـولیـد مى کنند که فرکانس آنها از 200 تا 1000 واحد در یک یا دو ثانیه (CPS) در نـوسـان اسـت . امـا دسـتـگـاه تـعـقـیـب خـارجـى : دسـتـگـاه پـیـشـرفـتـه اى اسـت مـتـشـکـل از مـنـبـع انـرژى و آنـتـن فـرسـتـنـده . ایـن دسـتـگـاه داخـل آهـن ربـایـى قـرار دارد کـه بـه هـر یـک از فـلزات زیـر مـاشـیـن مـحـکـم مـى چـسبد؛ و اصـول کـار آن مـشـابـه دسـتـگاه هاى پیشین است . پیام هاى ارسالى این دستگاه به وسیله دسـتـگـاه گـیـرنـده مـجـهـز بـه اف ام FM مـوجـود در اتومبیل هاى تعقیب کننده قابل دریافت است . نیروهاى کارشناس در شرایط عادى مى توانند اتـومـبـیـل را در مـنـطـقـه اى بـه قـطـر 5/1 مـایـل در داخـل شـهـرهـا و 14 مایل در مناطق باز و صحرایى ، تعقیب الکترونیکى کنند.

دستگاه هاى جاسوسى مکالمات خارجى

عـمـلیـات شـنود گفت وگوهایى که در بیرون اتاق ها و اماکن بسته صورت مى گیرد، از جـنـبـه تـکـنـیـکـى بـسـیـار دشـوار و در بـسـیـارى از مـوارد بـى حاصل است . تنها شمار اندکى از دستگاه هاى الکترونیکى است که در این زمینه آن هم اغلب در امـاکـن تـشـکـیـل کـنـفـرانس ها و همایش هاى عمومى به کار گرفته مى شود. دستگاه هاى مـتـخـصـص جـاسوسى میکروفون هاى هدایت شونده اى دارند که مى توان آنها را به سوى تـجـمـع هـایـى بـه فـاصـله چـنـد صـد مـتـر هـدایـت و سـخـنـان ردوبـدل شـده در آنـجـا را دریـافـت کـرد. اما خارجى محدود است . بر برخى از مشکلات مى تـوان بـا بـه کـارگـیرى میکروفون هاى حساس بى سیمى و استتار آنها در جسم سگهاى آموزش دیده به منظور نزدیک شدن به منابع گفت وگو و گرفتن آنها به وسیله دستگاه هـاى دریـافـت کـنـنـده فـایـق آمـد. نـیز این میکروفون ها را مى توان در لباس کودکان کار گذاشت ؛ همان شیوه اى که در خلال اشغال فرانسه توسط آلمان نازى در جنگ جهانى دوم به کار گرفته شد.

اقدامات ضدجاسوسى الکترونیک

همان گونه که وسایل الکترونیکى فوق الذکر براى دست یابى به اطلاعات سرى ، در چـارچـوب جـنـگ سـرد الکـتـرونـیـک ، اخـتـراع گـردیـد، وسـایـل الکترونیکى ضد آنها نیز به منظور حفاظت از سرى بودن گفت وگوها و اطلاعات مـهـم و از مـیان بردن زحمت دریافت آنها به وسیله نیروهاى دشمن اختراع گردیده است . این اقدام ها دو جنبه دارد: سلبى و ایجابى . از جمله اقدام هاى سلبى به موارد زیر مى توان اشاره کرد:

الف . اسـتـتـار بـى سـیـمـى : و آن عـبـارت اسـت از اقـدامـاتى که با هدف استتار فعالیت ارتباطات بى سیمى انجام مى پذیرد؛ مانند استفاده از تایپ کننده تله تایپ Teleprinter بـا دسـتـگـاه هـاى کـد پیچیده در ارسال و دریافت و استفاده از آنتن هاى هدایت شونده براى هـدایت پیام هاى بى سیمى در جهت موردنظر به کار گرفته مى شود. مانند سیستم رله ى بـى سـیـمـى relay Radio، ارسـال در سـایـه و یـا زیـر پـوشـش پـایـگـاه ارسال قوى بى سیمى ، ارسال براى مدت محدود و کوتاه ، و با هدف جلوگیرى از تعیین جـهـت بـه وسـیـله دسـتـگـاه هـاى دشـمـن و جـلوگـیـرى از کـشـف محل سایت هاى ارسال بى سیمى یا جلوگیرى از شنود بى سیمى آنها به وسیله دشمن .

ب . اسـتـتار رادارى ؛ و آن عبارت است از اقداماتى که به منظور ج . فریب الکترونیک ؛ و آن عـبـارت از سـلسـله اقـدام هـایـى اسـت کـه بـه مـنـظـور بـه کـارگـیـرى وسایل الکترونیکى خودى براى گمراه سازى دشمن انجام مى گیرد. از شیوه هاى این نوع فـریـب ، ایـجـاد قـوانـیـن سـخـت بـراى بـه کـارگـیـرى وسـایـل الکـتـرونـیـکـى به منظور استتار فعالیت هاى نیروهاى خودى و نیز تنظیم فریب الکـتـرونیکى به منظور اقدام دشمن به دریافت علامت هاى منظمى که متضمن اطلاعات غلط و بـه زعـم او درست مى باشد. اما اقدام هاى ایجابى ، مجموعه وسایلى است که هدف آن کشف وسـایـل جـاسـوسـى الکـتـرونـیـک دشـمـن یـا نـابـودى و یـا ایـجـاد اخـتـلال در آنـهـا و یـا بـه کـارگـیـرى وسـایـل از کـارانـدازى آنـهـاست . از مهم ترین این وسایل مى توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف . دسـتـگـاه هـاى الکـتـرونـیـکـى کـه وجـود مـنـابـع ارسـال بـى سـیـمـى دشـمـن را شـنـاسـایـى مى کند؛ و آن عبارت است از دستگاه هاى سنجش فـرکـانـس هـاى بـى سیمى شامل بلندگو یا عقربه هایى که مى توان از طریق آنها به وجود دستگاه هاى پیام پى برد و آنها را از کار انداخت . نیز مى توان دستگاه هاى مشابهى را براى تفتیش اتاق هایى که گفت وگوهاى سرى در آنها انجام مى شود، به کار گرفت .

ب . دستگاه هاى اختلال بى سیمى و رادارى ! و آن عبارت است از دستگاه هایى که با پخش ‍ امـواج پـارازیـت در فـضـا، دسـتـگـاه هـاى بـى سـیـم یـا رادار دشـمـن را دچـار اخـتـلال مـى کـنـد. نـیز مى توان دستگاه هاى ویژه اى را به کار گرفت که در اتاقها کار گـذاشته مى شوند و از آنجا امواج اختلال روى میکروفون هاى بى سیمى که براى شنود گـفـت وگـوهـاى سـرى داخـل اتـاق هـا بـه کـار گـرفـتـه مـى شـود، ارسـال گـردد. ایـن نـوع دسـتـگـاه هـا قـدرت ایـجـاد اخـتـلال در دسـتـگـاه هاى باسیم جاسازى شده در اتاق ها و دستگاه هایى را که ج . دستگاه هـاى حـفظ سرى بودن گفت وگوهاى تلفنى ؛ و آن دستگاه هایى است که مى توان آنها را بـه خـط تـلفـن وصـل کـرد و دسـتـگـاه هـاى احـتـمـالى مـتـصـل شده به آن را از کار انداخت . همین طور دستگاه هاى دیگرى وجود دارد که به منظور تـقـطـیـع مکالمات به دستگاه تلفن وصل مى شود Scramblers. کار این دستگاه بریده بـریـده کـردن مـکـالمـات است به گونه اى که نامفهوم گردد. در این حالت لازم است نزد شـخـصـى که گفت وگو رابا طرف دوم انجام مى دهد دستگاه دیگرى از این نوع باشد که گـفـتـه هـا را به وضعیت اولیه بازگرداند. از ویژگى هاى دستگاه هاى تقطیع مکالمات ایـن اسـت کـه چـنـدیـن کـد داردو مى توان هر کدام از آنها را انتخاب کرد و به منظور سرّى بودن هرچه بیشتر مکالمات روز دیگر آن را تغییر داد.

«بیمار انگلیسی»،نمونه بارز تلاش های ایدئولوژیک غرب علیه اسلام است. غرب در لابلای فیلمی داستان پرداز و نامور، به ترزیق سموم نگرش های خشونت بارش علیه اسلام می پردازد.

این روزها، فیلم «بیمار انگلیسی» ـ برنده 9 جایزه اسکار از 12 اسکارـ به کارگردانی آنتونی مینگلا و تهیه کنندگی میراماکس، به فارسی دوبله شده، به ویدئو کلوپ های ما راه یافته و سیمای جمهوری اسلامی نیز آن را با ده دقیقه سانسور (مربوط به صحنه های عشقبازی و برهنه نمایی) به نمایش نهاده است. پس لازم نیست که به صورت مفصل درباره آن حرف بزنیم.

بیمار انگلیسی قصد دارد، خاطره آثار حماسی رمانتیک، نظیر لورنس عربستان، کازابلانکا، آسمان سر پناه، از درون آفریقا و... را زنده کند و آب و باد و مه و خورشید و فلک، دست به دست هم می دهند تا به اثری پر تأثیر تبدیل شود.

آنچه به بیمار انگلیسی تشخّص می بخشد، جنبه سیاسی جامعه شناسانه آن است. باید دید که فیلم چگونه با بافته ای از فیلمنامه جذاب انداجی، کارگردانی مینگلا، تدوین و الترمارچ، صحنه پردازی استوارت کریک، موسیقی گابریل یارد و...، به نحوی ظریف علیه مسلمانان سمپاشی می شود و از آنان چهره ای خشن (پرستاری که جلادانه دو انگشت شصت ماوس را قطع می کند)، خرافی (اذان در بیرون غاری که تصاویری بدوی بر دیواره آن است) و نوکر صفت (مرد مسلمانی که بالای اتومبیل روی سقف ماشین مرد انگلیسی نشسته و مثل سگ خم می شود و او تکه نان به دهانش می دهد) تصویر کند.

درست در اوج تبلیغات غرب علیه اسلام و جمهوری اسلامی و مبارزه همزمان جمهوری اسلامی با سلطه طلبی غرب، نفوذ این تصاویر در پیکره نظام رسانه ای کشور؛ هرگز اتفاقی نیست.

عجیب آنکه گرایشات همنوا با نگرش ایدئولوژیک غرب، وجود این تبلیغات سخیف و دروغ کارانه را توجیه می کنند و در عوض، نقدی که به افشای این حقایق بپردازد، سانسور می کند و اگر در صورت انتشار، با اتهام نقد حکومتی!!! مواجه می شود و اگر متنی به دلیل توان و قدرت تخصصی، هر تخریبی را تحمل می کرد، با تحریم روبه رو می شود. برای مثال ـ مجله فیلم (شماره 209) درباره بیمار انگلیسی چنین می نویسد: «بیمار انگلیسی جزو آن دسته فیلم هایی است که میان سیاستمداران کمی جنجالی شده، فیلمی که بیشتر اثری هنری و کم تر سیاسی است، با اعتراض هایی روبه رو شده که چندان ارتباطی با مضمون اصلی آن هم ندارد».

بدیهی است که فیلم ها باید دیده شوند و به طور منطقی مورد نقد و بررسی قرار گیرند و مقاصد آنها و یا ارزش هندی شان، عادلانه داوری شود و هر یک جداگانه تحصیل کردند. اما این روش معقول و بردبارانه، به معنی نفی قسمتی از واقعیت محتوایی این آثار و تطهیر نظام سلطه و انحصار است مالی و سرمایه داری و سوء نیّت آنها نیست.این مسائل، بررسی بیمار انگلیسی را ضرورتی دو چندان می بخشد.

نخست، با مرور روایت، ببینیم اصلاً «بیمار انگلیسی» درباره چیست؟! تیتراژ فیلم روی صخره ای که معلوم نیست، سطح شنی است یا پوست انسان، حرکت قلم مویی را دنبال می کند که تصاویری؛ نظیر نقاشی های ما قبل تاریخ، بر جداره غارها نقش می زند و آوای بومی زیبایی آن را همراهی می کند.

سپس ما حرکت هواپیمایی، قدیمی بر پستی بلندی را می بینیم. از بالا ماهورها و شنزارها شکلی بسیار بدوی، نظیر پوست کودکان دارد. هواپیما که شبیه هواپیماهای دو نفره جنگ جهانی دوم است، از بالای سر عده ای سرباز عبور می کند و آنها شروع به تیراندازی به طرف آن می کنند. ظاهراً در هواپیما زنی خوابیده که باد در موهایش می پیچید و خلبانی که هدایت هواپیما را به عهده دارد.هواپیما سوراخ سوراخ می شود و زن و مرد، در حال سقوط، در نور سفید غرق می شوند.

بعدها خواهیم دانست که زن (کاترین) مرده بوده و مرد، طی این سقوط، چهره و حافظه خود را از دست می دهد.

فیلم روایتی غیر خطی دارد و با تدوین موازی عالی مارچ و نیز فلاش بک ها و رفت و برگشت از زمان حال به گذشته شکل می گیرد. با فیدوات سفید، تصویر به یک بیمارستان جنگی صحرایی در کویر قطع می شود.

پرستاری مهربان هانا( ژولیت بینوش) با چهره ای معصومانه و تا حدی کودکانه، در حال پرستاری از سربازان زخمی است. سربازان با او، همچون خواهری مهربان برخورد می کنند و سر به سرش می گذارند و شوخی می کنند و او را پرستاری پر مهر می خوانند. بار دیگر ما به صحرا باز می گردیم؛ مردان بادیه نشین با شترهاشان، در محل سقوط هواپیمای یاد شده، جسد زن و مردی کاملاً سوخته را می یابند. او را به چوبی بر شتر تخته کش سوار می کنند.دوباره به بیمارستان صحرایی باز می گردیم.مردی شکم دریده، در حال مرگ، از سربازان می خواهد که اگر کسی از اهالی پیکتون، همشهری او هست بالای سرش حاضر شود. معلوم می شود او از کدام رسته و دسته است. نامزد هانا در همانجا مشغول خدمت است. پرستار از نامزدش می پرسد؛ مرد می گوید: سروان منگارو تکه تکه شده، پرستار درست متوجه نمی شود و دچار شوک می شود. در همین حال حمله هوایی انجام می گیرد و هانا در گریه و گرد و غبار انفجارها فرو می شکند.

بار دیگر به بادیه و صحرا باز می گردیم. مرد چهره سوخته را به محل اسکان قبیله مردان عرب می رسانند و حکیم بومی با گیاهان صحرایی، مرهمی بر چهره اش می گذارد.

قطع به ایتالیا (اکتبر 1944)

همان مرد سوخته را می بینیم. افسری چیزهایی از او می پرسد، پرسش ها شبهه انگیز است مرد سوخته که خواهیم دانست همان آلماشی است، می گوید: آیا از او بازجویی می کنند. در واقع پرسشگر مرد است که آیا او آلمانی است یا به دروغ خود را غیر آلمانی معرفی می کند؟!

اکنون مرد سوخته حافظه اش را از دست داده است. البته تصاویری دور از باغ همسرش، پیش از جنگ در ذهن دارد.هانا پرستار مرد است. صف اتومبیل های نظامی در حال حرکت است. دوست هانا از او پول می گیرد تا تور بخرد. می گوید در اینجا تور ارزان است. تماشاگر فکر می کند تور را برای عروسی اش می خواهد. اتومبیل او و نامزدش روی مین می رود و منفجر می شوند. هانا دوان دوان خود را به محل حادثه می رساند. مردی هندی و افسری جلوی او را می گیرند. او از خود بی خود است و دستبند طلای دوستش را بر شن ها می یابد.

فیلمساز با به وجود آوردن لحظه های نفس گیر عاطفی، تماشاگران را به خوبی همراه می کند. هانا به مرد سوخته می گوید: من نفرین شده ام. هر کس را که دوست دارم و به تو نزدیک می شود می میرد. مرد حالش خوب نیست. او را از اتومبیل خارج کرده اند. چشم هانا به صومعه ای متروک می افتد و به فکرش می رسد که با بیمارش که تصور می کند، انگلیسی است، در آنجا بمانند تا او بمیرد و پس از مرگ، خود به گردان بپیوندد. مردی مخالفت می کند و می گوید: اینجا پر از تبهکار و آلمانی های مخفی شده است. هانا می گوید: جنگ تمام شده است و من دیگر مجبور نیستم فرمان هانا را بپذیرم. هانا و آلماشی که هنوز نامش را به یاد نمی آورد، وارد صومعه ویران از جنگ می شوند.

هانا با کتابهایی که می یابد، پله هایی می سازد. تختی را برای بیمارش که احساسی از ترحم به او دارد، آماده می کند. از باغ آلو می آورد و مادرانه در دهانش می گذارد. همواره مرد کتابی است. کتاب یادداشت های او. به یاد کتاب می افتد.

با یک فلاش بک یک ماه به گذشته بر می گردیم. تصاویری از فرود آمدن هواپیمای دو نفره در کویر؛ کاترین و نامزدش پیاده می شوند. جفری کلیختون خلبان و کاترین جغرافی دان سرگرم نقشه برداری است. جفری می گوید: هواپیما را پدر کاترین به آنها هدیه داده است.

در میان مردان کاشف و نقشه بردار، الکنت لازیلودو آلماشی، به کاترین معرفی می شود. کاترین که زن زیبایی است، او را می شناسد. آنها در هواپیما مشغول عکسبرداری هستند. کاترین از اینکه آلماشی را یعنی نقشه بردار و نویسنده ای که بدان صفات می نویسد و مورد علاقه اوست، می بیند ابراز شعف می کند. مرد می گوید: به صفت نیازی نداریم، عشق رمانتیک، عشق افلاطونی عشق آرامش بخش...، ما فقط عشق داریم. عشق، یعنی دوست داشتن شدید.

ما به تناوب به صومعه، کویر، میان نقشه برداران انجمن جغرافی دانان، کاترین، جفری و آلماشی باز می گردیم. هانا در صومعه مشغول نگاهداری از آلماشی است. آلماشی می گوید: چرا تلاش می کند، او را زنده نگاه دارد. پرستار می گوید: وظیفه اوست، چون او یک پرستار است. هر بار یک صدا، یک نشانه، یک شی ء، سبب باز گشت آلماشی به گذشته می شود. آنها در حال گفت و گو هستند. هانا مشغول بازی کودکانه ای است. صدای پای او، مرد را به کویر باز می گرداند. کاترین داستان کاندالیز و پادشاه را می خواند. قطع های متناوب به صومعه که هانا همین داستان را از روی کتاب یادداشت های مرد می خواند. کاترین داستان ملکه ای را تعریف می کند که به مردی که او را برهنه دیده گفت: چاره ای ندارد، یا بمیرد یا پادشاه را بکشد و جای او بنشیند و مرد این کار را انجام می دهد. یکی از حاضران به جفری نامزد کاترین، به شوخی می گوید: کاترین خطرناک است، باید مواظب او بود. این گفت و گو، یک شوخی است، اما پیشگویی کننده دارد.

به صومعه باز می گردیم. مردی به نام دیوید کارواجیو(ماوس) سر می رسد و می گوید: درست هانا نشانی را داده است او دو انگشت شصت خود را از دست داده است و دستهایش در دستکش های سیاهی است. برای هانا تخم مرغ هایی آورده است. وقتی یکی از تخم مرغ ها می افتد، او نمی تواند آنها را بر دارد. معرفی «ماوس» گری دیوید تیزهوشانه صورت گرفته است. معلوم می شود که ماوس در افریقا بود و قصد دارد در زیر زمین صومعه مسکن بگزیند؛ البته هانا خشنود نیست؛ اما دیوید می ماند.

هانا در حیاط صومعه مشغول چیدن سبزی است که در آینه ای شکسته، همان افسر متخصص خنثی کردن بمب را که در زمان انفجار اتومبیل دوستش دیده بودیم، می بیند. مرد هم در حیاط صومعه چادر زده است.

به آلماشی بر می گردیم. باز با فلاش بکی می بینیم که آلماشی و کاترین در اتومبیل جیپ صحرایی نشسته اند. کاترین مدام حرف می زند. آلماشی می کوشد بگریزد و کاملاً سکوت کرده است. سپس آنها را در حال بالا رفتن از کوه می بینیم. در اینجا مردان بومی و خدمتکاران این گروه اکتشافی، در حال اذان، اقامه و نماز هستند. در جلوی غاری که ناگهان بر دیواره آن آلماشی همان نقاشی های ما قبل تاریخی را کشف می کند؛ مردانی شناور و در حال شکار. همان که در تیتراژ هم تصویرهایی از آن را دیده ایم. نماز و اذان در جلوی این تصاویر بدوی، البته کنایه آمیز است.

آلماشی چراغ می اندازد و تصاویری بر دیواره غار هویدا می شوند؛ گویی از ظلمات و تاریکی خاطره هایی دور، تصاویر روشن جان می گیرند و از اعماق ناخود آگاه، آگاهی هایی هویدا می شوند. کاترین در حال کشیدن تصاویری شبیه تصاویر غار است.

در بازگشت هم یک مسلمان بومی بالای سقف ماشین نشسته و مردی مثل یک حیوان با او برخورد می کند؛ حتی او حالتی فاعل دارد. مرد ضربه می زند و جوان عرب سر فرو می آورد و مرد هم غذایی در دهانش می گذارد. در همین حین اتومبیل از شانه جاده می لغزد و سرنگون می شود. بالاخره جفری می رود تا کمک بیاورد و کاترین به اصرار نزد آلماشی می ماند. آلماشی آهسته به جفری می گوید: همسرش را تنها نگذارد؛ اما جفری می خندید و می گوید: چرا از حضور زن احساس تهدید می کند. کاترین نقاشی ها را برای آلماشی می آورد. اما آلماشی می گوید: از دیواره غار عکس گرفته و اصل را دارد و نیازی به نمونه های جعلی کاترین نیست.

کاترین ناراحت می شود و می گوید: تو از اینکه ممنون من باشی می ترسی و این غیر ارادی است. سخن کاترین وسوسه انگیز است؛ اما آلماشی می گریزد. شب توفانی بپا می شود. گویی سرنوشت، تقدیری شوم برای آنها نوشته است. ناگزیر آنها دو نفری به درون اتومبیل پناه می برند. و شن آنها را می پوشاند. مشخص است که آلماشی خویشتنداری را از دست داده است. آنها در حالی که به خواب رفته اند، جفری و دیگران می آیند. اما آنها را نمی یابند. آنها دیگران را از زیر شن نجات می دهند.

به صومعه بر می گردیم. مرد هندی و آلماشی درباره تحت الممالکی و استعمار سخن می گویند. مرد هندی می گوید: در کتاب او دیدگاه استعماری وجود دارد.

ماوس داخل می شود و به آلماشی می گوید: آیا او را نمی شناسد و سخن از خاطره یک کریسمس به میان می آید. به خاطره بر می گردیم؛ کریسمسی که جفری پی می برد، کاترین به او خیانت می کند. هانا نوشته ای از کاترین می خواند که خیانت های جنگی، در قیاس با خیانت ما در زمان صلح بچگانه است. عشاق جوان عصبی اند. همه چیز را ویران می کنند، چرا که قلب نهادی از آتش است.

هانا می گوید: من هم قبول دارم. ک. کیه. آلماشی می گوید: کاترین ما به گذشته بر می گردیم. جفری برای هدیه سال اول ازدواج شان، دنبال نام سال اول می گردد(سالگرد اول را چه می گویند پنبه؟ ماوس می گوید: کاغذ).

جفری دنبال کاترین می گردد و او را جلوی هتل می یابد. او سر قرار با آلماشی می رود. جفری او را تعقیب می کند و با درد و مرارت شاهد خیانت کاترین است؛ اما به روی او نمی آورد. سپس با آمدن آلمانی ها، دستگیری «ماوس»، و بریدن انگشت او را برای گرفتن اعتراف می بینیم.

در اینجا باز هم کینه علیه مسلمانان نشان داده می شود. آلمان ها زن پرستار مسلمان را مأمور شکنجه و بریدن دست ماوس می کنند و زن با قساوت و خشونت انگشتان ماوس (دیوید) را می برد.

در صومعه، ماوس تعریف می کند که آلمانی ای که دستور بریدن انگشتان شصت اش را داده، پیدا کرده و به قتل رسانده است. مردی که از او عکس گرفته بود و به آلمان ها داد، پیدا کرده و کشته است. ماوس فکری می کند نقشه ها را آلماشی به آلمان ها داده و او جاسوس بوده و می خواهد او را هم بکشد.

دوباره به گذشته بر می گردیم. آلماشی عاشق کاترین شده؛ ولی دوستش مادکس پریشان است، زیرا نقشه های آنان به دست آلمان ها رسیده است؛ اما آلماشی به فکر عشق خود است و از نام گودیِ زیر گلو می پرسد. اما باید کلیه اکتشافات جغرافی متوقف شود. دوران حاد شدن جنگ متفقین و متحدین است. کاترین می گوید: دیگر نمی تواند به این رابطه ممنوع ادامه دهد. شب در شب نشینی کلوپ آلماشی مست می کند و همه چیز را به مسخره می گیرد، زیرا او دارد عشق شومش را از دست می دهد. او به شدت و به گونه ای جنون آمیز، عاشق کاترین است. حال جنگ آنها را از هم جدا می کند. اما این عشق سیاه، عقوبت هولناکی خواهد داشت. آنان که در دام دوزخی و گاه آلودش اسیر شده اند، نمی دانند که به سوی مرگ دهشت آلود می روند و سراپا می سوزند.

به صومعه بر می گردیم، هانا عاشق مرد هندی شده است. این عشقی رمانتیک است. مرد هندی (کیپ) او را به قصری پر از نقاشی می برد و با طناب او را به پرواز در می آورد. هانا با شمع زیبای فسفری، نقش ها را بر دیوارها می یابد و سرشار از عشق و مهر است.

در اینجا صحنه پایان جنگ و خنثی کردن بمب، نقش ایجاد هیجان را دارد. آلمان ها تسلیم شده اند؛ اما در آخرین لحظه هاروی منفجر می شود. این مرگ غیر منتظره هم یک شگرد میخکوب کننده و تأثیرآور سینمایی است؛ اندوه در اوج شادمانی! مرد هندی که دوستش را از دست داده، به شدت اندوهگین است. در کلبه بست نشسته و سکوت کرده است. هانا با اندوه در می کوبد؛ اما او در را باز نمی کند. ماوس برای محاکمه آلمان ها باید برود. او فاش می سازد که در پی آلماشی است. او به آلماشی می گوید: فهمیده است که با هانا در صومعه مخفی شده است. او خبر خودکشی مادکس ـ از غصه خبر جاسوسی بودن آلماشی ـ را به او می دهد و او را مسئول مرگ بسیاری دوستانش معرفی می کند. آلماشی با درد و اندوه متوجه می شود که مادکس او را جاسوس پنداشته است.

فلاش بک های این لحظه از فیلم وظیفه دارد که فاش سازد، پایان بندی فیلم چه بوده و کاترین چگونه کشته شده است.

جفری و کاترین با هواپیما آلماشی را می بیند. جفری با سرعت به سوی او می آید تا هواپیما به او اصابت کند؛ اما آلماشی سرش را می دزدد و هواپیمای نقشه برداری دو نفره سقوط می کند. جفری می میرد. آلماشی کاترین را که دوباره یافته، به همان نمای تاریک مردان شناور می برد و قول می دهد که برود و نیرو بیاورد تا او را نجات دهد. او سه روز پیاده کویر را طی می کند؛ اما وقتی به نیروهای خودی می رسد، او را جاسوس می پندارند و می خواهند به انگلیس بفرستند. آلماشی در قطار سرباز محافظ خود را می کشد و فرار می کند. نقشه ها را به آلمان ها می دهد تا هواپیمای نقشه برداری پنهان شده اش را به چنگ آورد و به نجات کاترین برود. وقتی به آنجا می رسد، کاترین مرده است. آنها با جسد کاترین سوار هواپیما می شوند. در همین جاست که آلماشی سقوط می کند و می سوزد.در صومعه هم مرد هندی در حال رفتن است. هانا می گویند: آن قصر نقاشی ها سر خواهند زد.

اکنون ماوس واقعیت را فهمید و به اشتباه خود پی برده است بیمار انگلیسی فیلمی روانشناسانه است. نیروهای نا خود آگاه و غریزی سرنوشتی شوم برای آگاهی، انسان فراهم می کند.کارگردان موفق می شود که با قدرت زمان حال را به زمان خنثی بدل نسازد. رابطه هانا و مرد هندی، حضور ماوس که چون روح شرور یادهای پنهان در زیر زمین منزل می گزیند و شناسنده آلماشی است، طغیان آگاهی تلخ از زیر لاشه فراموشی و گمگشتگی است. ظاهرا موتیف هایی است برای پیش بردن روایت که تعلق به «اکنون صومعه» دارد. با این همه به عمق زمان حال که می نگریم، کشمکش مهمی در آن نیست و صرفا صومعه به مجالی برای رجوع پیاپی به گذشته تبدیل می شود. اگر مکان به عنوان یک نماد نگریسته شود، با توجه به روح مذهبی مکان، در خود یک فضای آستانه ای، یک برزخ، یک خلوت برای داوری و لایه ای از روان را نهان دارد. رابطه پرستاری که وظیفه او تلاش برای زنده نگاه داشتن آلماشی است (و در یکی از همین رفت و آمدهای زیاد به زمان حال، هانا همین را به آلماشی می گوید) به ملک الموت آلماشی که عزرائیلی نجات دهنده است، هم عمق چندانی نمی گیرد.

طی این رفت و برگشت هاست که توفان شن، پس از کشف تصاویر دیواره غار و افتادن پرتو نور بر زندگی غریزی ـ طبیعی اولیه و مردان شناور در دریا (ی وجود) رخ می دهد. آن هم زمانی که ماشین سقوط کرده و همسر کاترین رفته، کاترین به اصرار مانده و شب را با آلماشی در اتومبیل زیر شن مدفون شده اند و...

نکته مهم این فیلم نمادگرا این است که غار بدوی، نمادی از ناخود آگاه است که شعاع های نور بر دیواره آن، تصاویر شناورش را آشکار می سازد و قرینه سازی آن با ذهن آلماشی یا پرتوهای یاد آوری تصاویر فراموش شده، آشکار می گردد و هویت او را روشن می کند. اینها جنبه های لایه داری فیلم است.

در پس داستان ساده مثلث عشقی، در بستر جنگ جهانی دوم، افریقا، ناخود آگاهی، غریزه، سیاهی روان و نیروهای فرمانفرما بر انسان، با هم همانند سازی می شوند. جنگ سکوت طبیعی کویر را بر هم زده است و از زیر توپ جنگ، فاجعه ها و تراژدی هایی فراز آمده است. فیلم ساز دو نفر را از جمع جدا می کند و با پرداختن به ماجرای شوم شان، فرصت روانشناسی انسان و شخصیت پردازی روانشناسانه را فراهم می سازد.

لایه روانشناسی همراه با لایه ایدئولوژیک که به طور ضمنی علیه مسلمانان تبلیغ می گردد، در هم آمیخته است. این همان چیزی است که از شالوده شکنی بیمار انگلیسی نصیب می شود.

بیمار انگلیسی با هیاهو 9 جایزه اسکار می گیرد و به عنوان فیلمی از کمپانی های مستقل (میرا ماکس) معرفی می گردد؛ اما در حقیقت این کمپانی به کمپانی های بزرگ فیلمسازی هالیوود که همراه و همپای سیاست های امپریالیستی و صهیونیستی امریکاست، وابستگی دارد و مستقل بودن آن افسانه ای است.

البته روایت جذاب بیمار انگلیسی را نمی توان نادیده گرفت؛ اما به نظر من هم عرض دانستن آن با کازبلانکا و لورنس عربستان غلو است. در فیلمنامه ضعف های واقعی وجود دارد. تکیه بیش از حد به تصادف، برای پیش بردن داستان و از امور غیر منطقی یک اصل ساختن، از فیلمنامه بیمار انگلیسی یک متن متوسط ساخته که از رمانی که فیلم از آن اقتباس کرده، بسیار عقب مانده تر است.

اما نمی توان منکر سیمای مذهبی فیلم شد. اگر خوب دقت کنیم، مینگلا قهرمانانش را که هر یک زخمی شدید بر روح و تن دارند، به صومعه می کشاند و در آنجا هر یک را به نحوی نجات می دهد.

آلماشی ملتمسانه به هانا می نگرد تا در این لحظات پایانی با ازدیاد تزریق مرفین ها، راحتش کند. مرگ آلماشی او را از شکنجه نجات می دهد و شفا می یابد. ماوس که زخم جنگ را در دست و زخم تردید و توهم را در جان دارد، به حقیقت پی می برد. هانا که خود را نفرین شده می داند فکر می کند هر کس را که دوست دارد، می میرد، اکنون آگاهانه آلماشی را تا آستان مرگ همراهی می کند و برای اولین بار می بیند که نقش نجات دهنده دارد. عشق او به کیپ یک عشق پاک است و روح او را ترمیم کرده است.

آخرین نماهای فیلم، رفتن هانا و ماوس، از توسکانی به فلورانس و پایان جنگ جذاب است. هانا پشت کامیون نظامی نشسته است و دخترکی روبروی اوست. دخترک نشان همه معصومیت و آینده ای است که در پیش رو دارد. فضا پر از سبزه است و کنتراست آن با خشکی نارنجی کویر محسوس است. آخرین جملات کتاب خاطرات آلماشی که نوشته کاترین در دم مرگ است، ما را تکان می دهد. آلماشی به هانا گفته بود، در لحظات آخر و در حالی که می میرد، این قسمت را برای او بخواند: عزیزم منتظر هستم. روز در ظلمت چه مدته یا هفته؟ حالا آتش خاموش است و هوا بسیار سرد است. در واقع باید خود را به بیرون بکشانم؛ اما تابش خورشید مانع است. افسوس روشنایی را هدر داده ام. در تماشای نقاشی ها و نوشتن این کلمات می میرم؛ می میرم غنی از عشق و قبایل آنچه را که بلعیده اند، می چشند. بدن هایی که وارد شده ایم و چون رود بالا رفته ایم. ترس هایی که در آن ها نهان کرده ایم؛ مثل این غار متروک است. می خواهم بدنم نشانی از این داشته باشد. ما کشورهایی واقعی هستیم؛ نه خطوط کشیده شده بر نقشه ها با اسامی مردان؛ مردان مقتدر.

می دانم می آیی تا مرا به قصر بادها ببری! تنها چیزی که خواسته ام با تو قدم زدن در چنین مکانی است. در زمینی بدون نقشه ها. چراغ خاموش شده و من در تاریکی می نویسم.

****

فیلم ضمن آنکه ما را بر می انگیزد تا بر تراژدی انسان شوم بخت متأثر شویم، با نگرشی دینی دو انسانی را که در عشقی ممنوع در غلطیده بودند، به عقوبتی سخت گرفتار می سازد. حال هانا از خاکستر جنگ چون کودکی که می خواهد زخم هایش را التیام دهد، به سوی آینده می رود.

با پذیرش قطعنامه 598، عده ای در کشور ما احساس کردند که دشمن دست از تهاجم برداشته است و به طرف رفاه و بی خیالی حرکت کردند؛ غافل از اینکه تهاجم نظامی تمام شد، ولی دشمن، قسم خورده است که دین و قرآن را از ما بگیرد و چون احساس کرد در تهاجم نظامی شکست خورده است، تهاجم فرهنگی را علیه ما آغاز کرد.

سالها است که در کشور ما بحث تهاجم فرهنگی مطرح بوده ولی برای مقابله با آن، موفقیت چندانی کسب نشده است. در این نوشته ده راهکار جهت مبارزه با تهاجم فرهنگی ارائه می شود. ان شاء اللّه مفید واقع شود.

راههای مقابله با تهاجم فرهنگی

1. باور همه مسئولین

در تهاجم نظامی، جنگ را همه باور کرده بودند. در تمام وزارتخانه ها ستاد جنگ تشکیل شده بود، اما متأسفانه تهاجم فرهنگی را هنوز بعضی از مسئولین باور نکرده اند.

اگر در تمام نهادها و ارگانها تهاجم فرهنگی را جدی بگیرند و حداقل در محدوده مسئولیت خود، مروج فرهنگ اسلامی باشند و با تهاجم فرهنگی مبارزه کنند، موفقیت خواهیم داشت.

2. استفاده صحیح از امکانات فرهنگی

در زمان جنگ، با وجود کمبود امکانات نظامی، همه استفاده صحیح از امکانات را سرلوحه برنامه خود قرار داده بودند، ولی در تهاجم فرهنگی با وجود امکانات بسیار خوب و مناسب، با سابقه فرهنگی درخشان و میراث فرهنگی غنی، نیروهای فرهنگی مجرب و متخصص مردمی، فرهنگ دوست و فرهنگمدار، متأسفانه بنحو مطلوب از امکانات و نیروهای فرهنگی استفاده نمی شود، و این یا به طور عمد است و یا به خاطر ناشی گری دست اندرکاران مربوطه.

3. هماهنگی بین نیروها و دستگاههای

برای اجرای یک عملیات نظامی، نیروهای عمل کننده، بایگانهای مستقر در منطقه، هماهنگی انجام می دادند؛ اما در بحث تهاجم فرهنگی و مبارزه با آن، هر کدام از نهادهای فرهنگی، ساز خود را کوک کرده اند و طبل و دهل خود را می نوازند و به نحوی زحمات دیگری را خنثی می کنند.

4. احساس درد دین

در تهاجم نظامی، همه درد را حس کردند. درد دین، درد خاک و ناموس، درد میهن و همه گفتند: لبیک؛ اما در تهاجم فرهنگی، بعضی از افراد نه تنها درد را احساس نمی کنند، بلکه درد را استقبال می کنند و به جای تهاجم فرهنگی بحث تعامل فرهنگی، را مطرح می کنند.

5. ملی شدن برخورد با تهاجم

تهاجم نظامی، مسئله اول کشور و مسئله ای ملی بود و تمام مسائل دیگر، بعد از مسئله جنگ بود. اما در تهاجم فرهنگی، همه مسائل کشور در اولویت قرار دارد جز توسعه فرهنگی و مبارزه با تهاجم فرهنگی که در حاشیه قرار گرفته است.

6. به میدان آمدن مسئولین فرهنگی

در تهاجم نظامی، فرماندهان جنگ، جلوتر از نیروها در خط مقدم بودند؛ ولی در تهاجم فرهنگی، فقط فرمان صادر می شود و آمدن در صحنه و میدان مبارزه را برای خود، پایین آمدن شخصیت خود می دانند.

7. برخورد با مروّجان فرهنگ غرب

در تهاجم نظامی، اگر جاسوس دشمن دستگیر می شد، به عنوان جاسوس جنگی اعدام می شد؛ ولی کسانی که مروّج فرهنگ غرب هستند متأسفانه در کشور ما به دست بعضی از مسئولین مدال هم می گیرند.

8. حساسیّت رسانه ها

در تهاجم نظامی، رسانه ملی، مارش روحیه، آژیر خطر و... پخش می کرد؛ حتی بین برنامه های حساس. ولی متأسفانه الان بین برنامه های حساس، تبلیغ پفک نمکی و کوکاکولا و... پخش می شود. در مساجد، بحث حرمت موسیقی، غنا، بی حجابی و... مطرح می شود، ولی در تلویزیون اجرای این نوع برنامه ها مسئله ای عادی شده است.

9. ترویج فرهنگ اسلامی

با وجود اینکه ایران مهد تمدن و فرهنگ اسلامی است و اسلام از فرهنگی غنی برخوردار است، ولی متأسفانه نحوه تبلیغ و ترویج آن را یا نمی دانیم یا اشتباه تبلیغ می کنیم و اگر به طور صحیح تبلیغ شود، دیگر نیازی به فرهنگ مبتذل غرب نخواهد بود.

10. حاکمیت عشق

در تهاجم نظامی، نه صحبت از حق و حقوق بود، نه صحبت از اضافه کار، آنچه جنگ را پیروز کرد عشق بود، ولی در تهاجم فرهنگی تا اضافه کار و حقوق کلان نباشد، کمتر کسی وارد میدان می شود.

انشاء اللّه با به کار بستن نکته های مذکور در مبارزه با تهاجم فرهنگی هم